Hürmüz Boğazı'nda geçici rota müzakeresi son aşamada: Geçiş ücretinde anlaşmazlık

İran ve Umman, Hürmüz Boğazı'ndaki geçici rota düzenlemesi konusunda anlaşmaya yaklaştı. Ancak 'hizmet bedeli' uygulaması ve seyir güvenliğiyle ilgili görüş ayrılıkları sürüyor.

Çin devlet yayın kuruluşu CCTV, 4'ünde (yerel saatle) İranlı ve Amerikalı yetkilileri kaynak göstererek müzakerelerin son aşamaya geldiğini duyurdu. Gündemdeki plana göre Basra Körfezi'ne giren gemiler İran kıyısına yakın rotayı, körfezden çıkan gemiler ise Umman'a yakın rotayı kullanacak. Bu gelişme, TokenPost'un daha önce aktardığı İran-Umman Hürmüz geçici rota görüşmeleri haberinde anlatılan sürecin bir adım ilerisini yansıtıyor.

Ücretlendirme konusunda taraflar arasındaki fark henüz kapanmadı. İranlı yetkililer, gemilerin seyir güvenliği, sigorta ve çevre koruma gibi kalemler için 'hizmet bedeli' ödeyeceğini, bu gelirin İran ile Umman arasında paylaşılacağını aktardı. Buna karşılık müzakereye yakın bir ABD'li yetkili, bu tanımın doğru olmadığını, geçici rotanın kurulması için İran onayına ya da geçiş ücretine gerek bulunmadığını söyledi.

Umman ve İran, 23 Haziran'da yayımladıkları ortak bildiride Hürmüz Boğazı'nı uluslararası seyrüsefere açık ve güvenli bir su yolu olarak tutmayı kararlaştırmıştı. İki ülke, dışişleri bakanlıkları bünyesindeki ortak çalışma grubu aracılığıyla seyir yönetimini, sunulacak hizmetleri ve ilgili maliyetleri uluslararası standartlara göre ele almayı da kabul etti.

Umman, 24 Haziran'da Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ile iş birliği içinde tüm gemilere açık geçici bir deniz koridoru sunduğunu duyurdu. Açıklamada, uluslararası hukuk ve deniz hukukuna uygun olarak seyir özgürlüğünün 'geçiş ücreti alınmadan' güvence altına alınacağı belirtildi. Umman, 14 Temmuz'da da Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'nden doğan yükümlülüklerine bağlı kalarak tüm taraflarla iş birliği yapacağını yineledi.

Seyir güvenliği sorunu ise henüz çözülmüş değil. IMO, 24 Nisan'da Hürmüz Boğazı çevresinde birden fazla geminin alıkonulduğunu belirterek mayın ve yeni saldırı riskine dikkat çekmişti. Örgüt 23 Haziran'da 11 bini aşkın gemi adamını tahliye etmeyi öngören bir plan açıkladı, ancak Umman Körfezi'nde bir gemiye yönelik saldırının ardından iki gün sonra çalışmayı geçici olarak durdurdu.

ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) verilerine göre 2024 yılında Hürmüz Boğazı'ndan geçen ham petrol ve petrol ürünleri günlük ortalama 20,7 milyon varil oldu. Bu rakam, dünya deniz yoluyla ham petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 26'sına, küresel petrol arzının ise yaklaşık yüzde 20'sine karşılık geliyor. 2025'in ilk yarısında geçiş hacmi günlük 20,9 milyon varile ulaştı.

Bu gelişmenin kripto para piyasasıyla doğrudan bir bağlantısı bulunmuyor.

Wall Street Journal (WSJ), 3'ünde (yerel saatle) Orta Doğu'da gerilimin azalacağına dair beklentilerin Hürmüz'deki lojistik aksama endişesinden daha ağır bastığını ve bu sayede Brent petrol fiyatının dengeye kavuştuğunu aktardı. The Guardian ise aynı gün, Başkan Donald Trump'ın müzakerelerin yeniden başlayacağına dair açıklamasıyla İran'ın bunu yalanlaması arasında çelişkili sinyaller sürerken petrol fiyatlarının gerilediğini yazdı.

ABD Deniz Taşımacılığı İdaresi (MARAD), Basra Körfezi, Hürmüz Boğazı ve Umman Körfezi'nden geçen ticari gemiler için saldırı riskinin yüksek olduğu uyarısını sürdürüyor. Ortak çalışma grubunun önümüzdeki süreçte seyir yönetimi ve hizmet maliyetlerini uluslararası standartlara göre görüşmeye devam etmesi bekleniyor.