30 yılın en düşük büyümesinde Dünya Bankası'ndan yapay zeka çağrısı

Gelişmekte olan ülkelerin ortalama ekonomik büyüme hızı, son 30 yılın en zayıf seviyesine gerilerken yapay zekanın (AI) 'verimlilik tamamlayıcısı' bir araç olarak devreye sokulması gerektiği vurgulandı. Kendi devasa modellerini sıfırdan kurmak yerine, yerel koşullara uyarlanmış düşük maliyetli araçların benimsenmesi daha gerçekçi bir çözüm olarak öne çıkıyor.

Dünya Bankası Grubu(World Bank Group), 5 Ağustos'ta (Kore saati ile) yayımladığı 'Dünya Kalkınma Raporu 2026: Yapay Zekanın Vaadi' başlıklı raporda, gelişmekte olan ülkelerin elektrik, internet, teknik yetkinlik ve kurumsal kalite alanındaki açıklarını kapatması halinde yapay zekanın 'bir yüzyılda ancak elde edilebilecek kazanımları on yıla sığdırabileceğini' belirtti.

Raporun önerdiği yol haritası 'benimseme, uyarlama, geliştirme' şeklinde kademeli bir yaklaşımdan oluşuyor. Buna göre önce mevcut yapay zeka araçları devreye alınacak, ardından bu araçlar her ülkenin dili, kurumları, verisi ve kamu hizmeti ihtiyaçlarına göre uyarlanacak; uzun vadede ise daha ileri düzey geliştirme kapasitesi inşa edilecek.

Gelişmekte olan ülkelerin devasa maliyetler gerektiren genel amaçlı modelleri kendi başlarına inşa etmesine gerek olmadığı, ancak yabancı yapay zeka araçlarını olduğu gibi ithal etmenin de yeterli olmayacağı vurgulandı. Yerel bağlamı yansıtmayan araçların sağlık, eğitim ve kamu yönetimi alanlarında yeterince işlevsel olamayabileceği belirtildi.

Yapay zekanın kullanılabileceği alanlar arasında sağlık teşhisi, tarımsal karar alma süreçleri, eğitim, vergi tahsilatı, sosyal güvenlik ve afet müdahalesi sayıldı. Uzman personel ve idari kapasitenin sınırlı olduğu ülkelerde yapay zekanın doktorların, öğretmenlerin ve kamu görevlilerinin iş yükünü tamamlayıcı bir rol üstlenebileceği değerlendirmesi yapıldı.

Üretken yapay zekanın otomasyon riskine açık mevcut iş kollarının oranı, düşük ve orta gelirli ülkelerde yüzde 4,5 olarak ölçüldü. Bu oran, yüksek gelirli ülkelerdeki yüzde 14,2'lik seviyenin 9,7 puan altında kaldı.

Buna karşılık yapay zekanın verimliliği belirgin şekilde artırabileceği iş kollarının oranı gelişmekte olan ülkelerde yüzde 16,2, yüksek gelirli ülkelerde ise yüzde 18,7 olarak hesaplandı. Otomasyon riskindeki farkın aksine, verimlilik artışı potansiyelinde iki grup arasındaki fark yalnızca 2,5 puanda kaldı.

Dünya Bankası Grubu Kıdemli Başkan Yardımcısı ve Baş Ekonomisti Indermit Gill(Indermit Gill), açıklamasında "Yapay zeka, gelişmekte olan ülkelere bir cankurtaran halatı uzattı" dedi. Gill, büyük modellere veya devasa veri merkezlerine sahip olunmasa bile, düşük maliyetli yapay zeka araçlarının yerel koşullara uyarlanmasıyla sağlık, eğitim, adalet ve tarım hizmetlerinin çok daha geniş kesimlere ulaştırılabileceğini açıkladı.

Ancak rapor, yapay zeka kullanımının büyüme farkını kendiliğinden azaltmayacağı konusunda uyardı. En gelişmiş yapay zeka sistemleri az sayıda ülke ve şirkette yoğunlaşırken, birçok gelişmekte olan ülke istikrarlı elektrik, internet, veri, teknik personel ve kurumsal güven açısından hâlâ yetersiz durumda.

Bu altyapı açığının göz ardı edilmesi halinde yapay zekanın ülkeler arası uçurumu ve ülke içi eşitsizliği derinleştirebileceği ifade edildi. Piyasa gücünün tekelleşmesi ve kamu kurumlarına duyulan güvenin zedelenmesi de risk unsurları arasında sayıldı.

Dünya Bankası'nın önceki dijitalleşme raporları, yapay zeka altyapısının temel koşullarını bağlantı, işlem gücü, bağlamsal veri ve yetkinlik olmak üzere 'dört C' çerçevesiyle özetlemişti. Bu son rapor da yapay zekayı tek başına bir çözüm olarak sunmuyor; elektrik şebekesi, internet altyapısı, eğitim, kamu ihaleleri ve veri yönetişiminin birlikte güçlendirilmesi gerektiğinin altını çiziyor.

Rapor ve Dünya Bankası'nın açıklamasında kripto para birimlerine veya blok zincire doğrudan değinilmedi. Yine de işlem gücü kaynaklarına erişim, veri erişilebilirliği ve platform bağımlılığı sorunları, merkeziyetsiz bilişim ve veri doğrulama altyapısını öne çıkaran web3 sektörünün gündemiyle dolaylı olarak kesişiyor.

TokenPost daha önce sorumlu yapay zekanın finansal kapsayıcılıkla nasıl bağlantı kurduğuna dair tartışmayı aktarmıştı. Bu yeni rapor da yapay zeka performansını asıl belirleyenin teknolojinin kendisinden çok, yerel kurumların ve altyapının birlikte güçlendirilmesi olduğunu vurguluyor.