2,9 milyar dolarlık federal fon sorunu Minnesota davasında sürüyor

Minnesota eyaleti, Trump yönetiminin Title IX(Dokuzuncu Madde) uygulama politikasını durdurmak için açtığı davada ana taleplerin büyük bölümü reddedildi. Ancak yaklaşık 2,9 milyar dolarlık federal fon kaybı riskine ilişkin talep davada canlı kalmaya devam ediyor.

Minnesota Federal Mahkemesi Yargıcı Eric C. Tostrud(Eric C. Tostrud), 11'inde (yerel saatle) federal hükümetin gönderdiği yazı ve değerlendirmenin, İdari Usul Kanunu kapsamında doğrudan dava konusu yapılabilecek bir 'nihai idari işlem' olmadığına hükmetti. The Epoch Times'a göre yargıç, söz konusu yazı ve değerlendirmenin tek başına Minnesota eyaletine hukuki bir zarar verdiğini kabul etmenin de güç olduğunu belirtti.

Dava, Minnesota eyaleti tarafından 22 Nisan 2025'te (yerel saatle) Başkan Donald Trump, ABD Adalet Bakanlığı ve federal yürütme organına karşı açıldı. Sürecin fitilini, 5 Şubat 2025'te (yerel saatle) imzalanan 14201 sayılı başkanlık kararnamesi ve ardından Adalet Bakanlığı'nın gönderdiği yazı ateşledi.

Trump yönetimi, okul sporlarında cinsiyetin biyolojik ölçütlere göre yorumlanması gerektiği yönünde bir Title IX uygulama çizgisi benimsedi. Minnesota eyaleti ise bu yorumun, cinsiyet kimliğine dayalı ayrımcılığı yasaklayan eyalet yasasıyla çeliştiğini savundu.

Title IX, federal destek alan ABD eğitim programlarında ve etkinliklerinde cinsiyete dayalı ayrımcılığı yasaklayan federal bir yasa. Bu uyuşmazlıkta yasanın, transgender öğrencilerin spor takımlarına katılımı ile soyunma odası ve tuvalet gibi tesislerin kullanımına nasıl uygulanacağı ana tartışma konusu haline geldi.

Minnesota eyaleti, 20 Şubat 2025'te (yerel saatle) federal hükümetin yorumunun eyalet yasasını geçersiz kılamayacağı yönünde bir hukuki görüş yayımladı. Eyalet yönetimine göre okulların, öğrencinin cinsiyet kimliğine uygun etkinliklere katılmasına izin vermesi Minnesota İnsan Hakları Yasası'na uyum anlamına geliyor.

Mahkeme, federal hükümetin yorumunun ve gönderdiği yazının, dava konusu yapılabilecek nihai bir işlem düzeyine ulaşmadığı görüşünde. Bu nedenle Minnesota eyaletinin İdari Usul Kanunu'na dayanarak ileri sürdüğü taleplerin büyük kısmı esas incelemesi aşamasına geçemedi.

İdari Usul Kanunu, federal kurumların idari işlemlerinin usul ve ölçütlere uygun olup olmadığının mahkemede dava konusu edilmesine imkân tanıyan bir yasa. Ancak kurumun görüşü ya da ara aşama işlemleri değil, hukuki hak ve yükümlülükleri doğrudan etkileyen nihai idari işlemlerin yargısal denetime konu olabileceği noktası, bu kararın eşiğini oluşturdu.

Mahkeme, federal fon koşullarıyla ilgili talebi ayrı tuttu. Minnesota eyaletinin federal desteği kabul ettiği sırada fon kısıtlama koşulları hakkında yeterince açık şekilde bilgilendirilip bilgilendirilmediği konusunun davada tartışılabileceğine hükmedildi.

Yaklaşık 2,9 milyar dolar, bu kararda ele alınan federal fon kaybı riskiyle ilgili tutar. ABD Adalet Bakanlığı'nın ayrı bir dava açarken belirttiği Minnesota Eğitim Bakanlığı'nın aldığı federal fon tutarı ise 3 milyar doları aşıyor. İki tutar farklı belgelerde yer aldığından aynı rakam olarak değerlendirilmiyor.

Minnesota Başsavcılığı, davayı açarken federal hükümetin, transgender öğrencilerin okul sporlarına katılımını kısıtlaması yönünde baskı kurduğunu ve buna uyulmazsa federal fon desteğini keseceği tehdidinde bulunduğunu öne sürdü. Eyalet yönetimi, cinsiyet kimliğine dayalı ayrımcılığı yasaklayan eyalet yasasının geçerliliğini koruduğu tutumunu sürdürüyor.

Buna karşılık ABD Adalet Bakanlığı, 30 Mart'ta (yerel saatle) Minnesota Eğitim Bakanlığı ve Minnesota Lise Ligi'ne karşı ayrı bir dava açtı. İddiaya göre kadın sporcuların katıldığı müsabakalar ile soyunma odası ve tuvalet gibi tesislerin kullanımına ilişkin Minnesota eyaleti politikaları Title IX'i ihlal ediyor.

Hukuki zemin de bu süreçte değişti. ABD Yüksek Mahkemesi, 30 Haziran'da (yerel saatle) 'Little v. Hecox' ve 'West Virginia v. B.P.J.' davalarında, okulların kadın ve kız sporcu takımlarına katılım şartını biyolojik cinsiyete göre belirleyebileceğine hükmetti.

Minnesota İnsan Hakları Dairesi aynı gün, eyalet yasasındaki cinsiyet kimliğine dayalı ayrımcılık yasağının geçerliliğini koruduğunu açıkladı. Rebecca Lucero(Rebecca Lucero) Minnesota İnsan Hakları Dairesi Başkanı, "Yüksek Mahkeme kararı, Minnesota yasasına göre transgender ve cinsiyet ifadesi geniş öğrencilere tanınan hakları ortadan kaldırmıyor" dedi. Açıklama, eyalet yönetiminin Yüksek Mahkeme kararı ile Minnesota İnsan Hakları Yasası arasında bir çelişki görmediğini ortaya koyuyor.

Bu karar, Title IX'in uygulama kapsamına ilişkin nihai bir esas kararı değil. Mahkeme, yürütme organının yazı ve değerlendirmesinin bu aşamada dava konusu yapılıp yapılamayacağı ile federal fon koşullarının usulüne uygun bildirilip bildirilmediğini birbirinden ayırarak değerlendirdi. ABD Adalet Bakanlığı'nın Minnesota Eğitim Bakanlığı ve diğerlerine karşı açtığı ayrı dava ise sürüyor.