%70 azaldı: Hürmüz Boğazı'nda tanker takip boşluğu büyüyor

Orta Doğu'nun kritik petrol taşımacılığı rotalarında tankerlerin otomatik tanımlama sistemi (AIS) sinyal boşlukları uzuyor. Hürmüz Boğazı'ndan günlük geçen gemi sayısı yaklaşık 45'ten 13'e geriledi, Bab-ül Mendeb Boğazı'nda da geçiş hacminde azalma görüldü.

Oilprice, 14'ünde (yerel saatle) Hürmüz Boğazı ve Bab-ül Mendeb Boğazı çevresinde tankerlerin AIS'lerini kapalı tuttuğu sürenin uzadığını bildirdi. AIS, gemilerin konum ve rota bilgisini dışarıya bildiren bir sistem; savaş riski ya da saldırı tehlikesi arttığında gemi sahipleri hedef olma ihtimalini azaltmak için bu sistemi zaman zaman kapatıyor.

Değişim ilk olarak Hürmüz'de belirginleşti. Kpler, 23 Temmuz'da yayımladığı raporda savaşın yeniden başlamasının ardından Hürmüz'den günlük geçen gemi sayısının yaklaşık 45'ten 13'e düştüğünü açıkladı. Düşüş oranı 'yüzde 70' civarında.

Aynı dönemde fiilen geçiş yapan gemiler, Umman tarafındaki alternatif rota yerine İran tarafındaki güzergaha yöneldi. Güvenli alternatif olarak gündeme gelen rotanın yeterince kullanılmaması, yalnızca açık konum verileriyle gerçek petrol akışını okumayı zorlaştırdı.

Arz kesintisi rakamları da büyüdü. Kpler, 24 Temmuz güncellemesinde Orta Doğu deniz alanındaki arz kesintisinin günlük 8,8 milyon varili aştığını hesapladı. Bu rakama Irak'ta günlük 2,2 milyon varil, Suudi Arabistan'da 2,3 milyon varil, Kuveyt'te 1,4 milyon varil ve İran'da 1,3 milyon varil dahil edildi; Birleşik Arap Emirlikleri'nde ise istisnai olarak kesinti yaşanmadığı belirtildi.

Kpler aynı güncellemede Orta Doğu arzının toparlanma tahminini 2027 başına erteledi. Bu değerlendirme açık geçiş verileri ve gemi takip modellerine dayanıyor; fiili yükleme miktarları ve varış noktalarının teyidiyle birlikte geriye dönük revizyon ihtimali bulunuyor.

Bab-ül Mendeb'de de benzer bir eğilim görüldü. Weathernews, 29 Temmuz'da yayımladığı analizde Husilerin Suudi gemilerine abluka duyurusunun ardından geçen 9 gün boyunca Bab-ül Mendeb'den geçen gemi sayısının günlük ortalama 42,5'ten 32,1'e gerilediğini bildirdi. Düşüş oranı yaklaşık yüzde 24.

Gemi türleri arasında en sert daralma petrol ve kimyasal tankerlerinde yaşandı. Bu gemilerin geçişi günlük ortalama 13,7'den 9,4'e geriledi. Ham petrol ve petrol ürünleri taşımacılığının Kızıldeniz ile Süveyş Kanalı hattındaki riski doğrudan yansıttığı anlamına geliyor.

Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz limanı Yanbu'daki hareketlilik de zayıfladı. Weathernews, 1-19 Temmuz döneminde Yanbu'da demirleyen ve yanaşan tanker faaliyetinin günlük ortalama 23 gemi olduğunu, bu rakamın 24 Temmuz'da 7'ye düştüğünü ve 25 Temmuz'da neredeyse 'sıfıra yakın bir seviyeye' gerilediğini açıkladı. Bu durum, bazı gemilerin AIS'lerini kapatarak seyrettiğine işaret eden bir gösterge olarak yorumlandı.

Somut örnekler de ortaya çıktı. Reuters, Suudi ham petrolünü Hindistan'a taşıyan Amazon ve Rodos adlı tankerlerin 22 Temmuz civarında AIS'lerini kapatarak Kızıldeniz'i geçip Bab-ül Mendeb'den çıktığını aktardı. Amazon'un 1 milyon varil, Rodos'un ise 700 bin varil ham petrol taşıdığı bildirildi.

Reuters'ın aktardığı bir kaynak, "gemi sahibi güvenlik amacıyla geminin transponderini kapattı" dedi. Açıklamaya göre AIS'in kapatılması tek başına yasa dışı bir gizleme anlamına gelmiyor.

ABD Denizcilik İdaresi (MARAD) de Kızıldeniz, Bab-ül Mendeb, Aden Körfezi, Arap Denizi ve Somali Havzası'nda AIS'i açık tutan ABD bayraklı ticaret gemilerinin hedef olma riskinin yüksek olduğu uyarısında bulundu. Kurum, ABD bayraklı gemilere, gemi güvenliğini tehlikeye atmayacak ölçüde AIS'lerini kapatmalarını tavsiye etti.

Asıl sorun, piyasanın gördüğü petrol akışı verilerinin doğruluğu. AIS kapandığında bunun gerçek bir geçiş azalması mı, alternatif rota kullanımı mı yoksa gecikmiş konum bildirimi mi olduğunu ayırt etmek güçleşiyor. Petrol taşıma hacmi, varış noktaları ve yükleme durumuna dair verilerdeki belirsizlik bu şekilde büyüyor.

Bu tablonun yerel piyasalarla bağlantı noktaları da var. Orta Doğu petrolüne yüksek oranda bağımlı bir ithalatçı olan Güney Kore için Hürmüz ve Bab-ül Mendeb'deki geçiş belirsizliği navlun, sigorta primi ve rota tercihlerini etkileyebilir.

14'ünde piyasa tepkisi petrol fiyatlarında yükseliş şeklinde gerçekleşti. AP ve Wall Street Journal, Hürmüz yakınında yaşanan tanker saldırısının ardından Brent petrolün varil başına yaklaşık 88 dolara çıktığını ve haftalık bazda yüzde 5'in üzerinde yükseldiğini aktardı. Ancak AIS boşluğunun fiili arz azalmasına ne ölçüde yansıdığına dair kaynaklar arasında tahmin farkları sürüyor.