100 milyar dolarlık gümrük iadesi ABD'de büyüme tartışmasını ikiye böldü

ABD'de gümrük vergisi iadelerinin toplam tutarı 100 milyar doları aşarak hem şirket bilançolarında hem de büyüme rakamlarının yorumlanmasında yeni bir tartışma konusu haline geldi. Bazı özel sektör analizleri iadelerin şirketlerin nakit akışını güçlendirdiğini öne sürerken, ABD Ekonomik Analiz Bürosu(BEA) bu tutarları gayri safi yurt içi hasılaya(GSYH) doğrudan yansımayan bir 'sermaye transferi' olarak sınıflandırdığını açıkladı.

Fortune'un 16'sında (Kore saatiyle) aktardığına göre, Apollo Global Management baş ekonomisti Torsten Slok(Torsten Slok), gümrük iadelerinin diğer büyüme etkenleriyle çakışmasıyla ABD ekonomisinin yıllık bazda yüzde 4,3 hızla büyüdüğünü belirtti. Halka açık şirketlerin verilerine göre S&P 500 endeksindeki 40 şirket toplam 9,6 milyar dolarlık iadeyi kayıtlarına geçirdi; bu şirketler arasında Apple(AAPL) tek başına yaklaşık 2,2 milyar dolarlık iade bildirdi.

Atlanta Federal Rezerv Bankası'nın GDPNow modeli, 15'inde (Kore saatiyle) 2026 yılı üçüncü çeyrek reel GSYH büyüme tahminini yıllık bazda yüzde 4,3 olarak güncelledi. Bu rakam, 6'sında açıklanan yüzde 5,8'lik tahminden düşüşü yansıtan anlık bir güncelleme.

Aynı dönemde üçüncü çeyrek kişisel tüketim harcamaları büyüme tahmini yüzde 4,1'den yüzde 2,5'e geriledi. Reel özel yurt içi yatırım büyüme tahmini de yüzde 17,9'dan yüzde 15,2'ye indi.

Slok, Fortune'a yaptığı açıklamada "ABD ekonomisi artan bir rüzgar desteğinden yararlanmaya devam ediyor" yorumunda bulundu. Ancak bu değerlendirme özel sektör kaynaklı bir analiz; resmi milli gelir hesaplarının uyguladığı yöntemden ayrı tutulması gerekiyor.

BEA, 30 Nisan'da yayımladığı açıklamada IEEPA gümrük vergisi iadelerini federal hükümetin 'sermaye transferi' olarak işlediğini duyurdu. Gerekçe olarak bu tutarların mevcut üretim, mevcut ithalat faaliyeti ya da yürürlükteki gümrük politikasından doğan bir gelir olmaması gösterildi.

Sermaye transferi, genellikle cari üretim faaliyetinden doğan bir gelir değil, tek seferlik varlık ya da yükümlülük aktarımı anlamına geliyor. BEA, bu sermaye transferinin cari üretime dayalı şirket karlarını, GSYH'yi, özel tasarrufları ve kamu tasarruflarını etkilemediğini belirtti.

Hükümetin parayı elinde tuttuğu süre boyunca oluşan faiz ise ayrı bir 'mülk geliri' kalemi olarak işleniyor. Yani gümrük iadeleri şirket defterlerini ve nakit akışını etkileyebilse de, resmi milli gelir hesaplarında büyümeyi doğrudan yukarı çektiği söylenemez.

Bu iadeler, IEEPA kapsamındaki gümrük vergilerinin geçersiz sayılmasının ardından kapsam ve muhatap belirsizliğini sürdüren bir konu olarak gündemde kalıyor. ABD'de geçersiz bulunan IEEPA gümrük vergilerinin kime, hangi kapsamda iade edileceği şirketler ve tüketiciler arasında kritik bir tartışma noktası olmaya devam ediyor.

Şirketlerin tutumu da birbirinden farklı. FedEx(FDX), resmi bilanço açıklamasında IEEPA gümrük iadelerinden yaklaşık 800 milyon doları müşteri iadesi için ayırdığını bildirdi.

Reuters'in haberine göre FedEx ve UPS, iade tutarlarını müşterilerine geri ödeyeceklerini açıkladı. UPS, müşterilerinden tahsil ettiği gümrük vergisi tutarının yaklaşık 5 milyar dolar olduğunu belirtti.

İadenin nihai tüketiciye ulaşıp ulaşmadığı ayrı bir sorun. Reuters, ithalat kaydında sorumlu taraf (importer of record) olmayan dağıtıcı ve perakendecilerin iadeyi kaçırabileceğini aktardı.

ABD Kongresi'nde görevli Demokrat Partili üyeler, perakende ve lojistik şirketlerini iade tutarlarını tüketicilere yansıtmaya çağırdı.

AP'nin haberine göre gümrük iadeleri nedeniyle ABD genelinde 80'i aşkın toplu dava açıldı. Davalı şirketler arasında Costco(COST), Nike(NKE), Amazon(AMZN) ve Walmart(WMT) yer alıyor.

Davaların temel iddiası, tüketicinin gümrük yükünü fiyat üzerinden ödediyse iadenin de tüketiciye dönmesi gerektiği yönünde. Şirketler ve lojistik firmaları ise iade rotasının gümrük kaydındaki isim, vergiyi ödeyen taraf ve müşteri mutabakat yapısına göre değiştiğini savunuyor.

Konunun asıl can alıcı noktası büyüme rakamlarından çok muhasebe yöntemi. ABD şirket bilançolarında tek seferlik iade etkisi görülebilir, ama BEA standartlarına göre bu tutarlar GSYH'ye ya da cari üretime dayalı şirket karına doğrudan girmiyor.

Dolayısıyla gümrük iadeleri, ABD ekonomisini yorumlarken şirket nakit akışı, tüketici iadesi ve dava süreçlerinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken bir başlık olarak öne çıkıyor. Atlanta Fed'in GDPNow üçüncü çeyrek büyüme tahmini için bir sonraki güncelleme 18'inde açıklanacak.