Amazon(AMZN) 5 Yıl Sonra Toplu Dava Feragatini Yeniden Getirdi

Amazon(AMZN), tüketici anlaşmazlıklarını mahkeme yoluyla değil bireysel tahkimle çözmeyi öngören ve toplu dava hakkını sınırlayan şartı kullanım koşullarına yeniden ekledi. Şirket, benzer bir tahkim maddesini 2021'de kaldırmıştı; yani düzenleme beş yıl sonra geri döndü.

Amazon, 15'inde (yerel saatle) müşterilerine kullanım koşullarındaki değişikliği bildiren bir e-posta gönderdi. The Verge'e göre yeni metinde anlaşmazlık çözümü için 'bağlayıcı tahkim' ve 'toplu dava feragati' maddeleri yer alıyor. Şirket bunu hızlı ve verimli bir çözüm yöntemi olarak tanımlasa da yeni madde, çoğu tüketici için davanın bir hakim ya da jüri önüne taşınma yolunu daraltıyor.

Amazon'un resmi kullanım koşulları, Amazon hizmetlerinin kullanımına ya da Amazon veya Amazon.com üzerinden satılan ürün ve hizmetlere ilişkin anlaşmazlıkların mahkeme yerine bağlayıcı tahkimle çözüleceğini belirtiyor. Aynı metin, tahkim sürecinin yalnızca bireysel bazda yürütüleceğini, toplu, birleştirilmiş ya da temsili dava biçimlerine izin verilmediğini de düzenliyor.

Küçük alacak davası istisnası ise korundu. Belirli koşulları karşılayan bazı talepler küçük alacak mahkemelerinde görülebiliyor. Yine de sıradan tüketici anlaşmazlıklarında ana yol, mahkeme sürecinden çok bireysel tahkime kayan bir yapıya sahip.

Tahkim, anlaşmazlığın mahkeme yerine özel bir süreçte karara bağlanması anlamına geliyor. Tüketici açısından bireysel zarar tutarı küçüldükçe süreç maliyeti ve zaman kaybı daha ağır bir yük haline geliyor. Toplu dava ise aynı tür zarara uğrayan tüketicilerin birlikte hak arayabildiği bir mekanizma.

Bu değişikliğin özü yeni bir hukuki ilke oluşturmak değil, ortak hareket kanalını sözleşme aşamasında daraltmak. Bireysel zarar tutarının küçük, zarar türünün ise tekrarlayan olduğu platform anlaşmazlıklarında toplu dava ihtimali bugüne kadar tüketici tarafının pazarlık gücü olarak işlev görüyordu.

Amazon bu tür bir maddeyi ilk kez kullanmıyor. Şirket, benzer bir tahkim maddesini 2021'de kullanım koşullarından çıkarmıştı. O dönem Ars Technica, Echo kullanıcılarının 75 binin üzerinde bireysel tahkim talebi açtığını ve Amazon'un tahkim başvuru ücreti yükümlülüğüyle karşı karşıya kaldığını bildirmişti.

Tahkim maddesi aslında toplu davayı engellemek için kullanılan bir araç, ancak aynı türden çok sayıda talep aynı anda geldiğinde maliyet yapısı şirket için yük haline gelebiliyor. 2021'deki değişiklik, bu tür kitlesel tahkimin şirkete geri tepebileceğini gösteren bir örnek olarak yorumlandı.

Amerikan Barolar Birliği (ABA), 2022 tarihli bir analizde Amazon'un 2018 kullanım koşullarında bağlayıcı bireysel tahkim maddesi bulunduğunu, ardından bu maddenin kaldırılıp anlaşmazlık yetkisini Washington eyaleti King County eyalet ve federal mahkemelerine bırakan bir maddeyle değiştirildiğini açıklamıştı. Amazon'un yeni koşulları, tüketici kullanım şartları düzeyinde tahkim maddesini yeniden teyit eden bir adım.

Hukuki değerlendirmeler yalnızca 'dava engelleme' tek başlığında kalmıyor. Columbia Hukuk Fakültesi'nin blogu, şirketlerin toplu dava feragati maddesi eklemesinin ardından bile kitlesel tahkim başvurularının dosyalama maliyeti ve idari yüküyle karşılaştığını belirtiyor. Bu, maddenin şirketler için toplu dava riskini azaltan bir araç olduğu ama kitlesel tahkim yaşandığında maliyet yönetimi sorununun yeniden ortaya çıkabileceği anlamına geliyor.

Tüketici tarafındaki kâr-zarar dengesi farklı işliyor. Bireysel tahkimin davayı hızlı sonuçlandırabilmesi bir avantaj, ancak aynı zarara uğrayan çok sayıda kişinin birlikte hak araması zorlaşıyor. Zarar tutarı küçüldükçe tüketicinin tek başına süreç yürütme isteğinin azalması da bir sınırlama olarak görülüyor.

Maddenin yürürlüğü hemen kesinleşmiş değil. Tüketiciler ve avukatları hâlâ toplu dava açabiliyor, mahkemeler de sözleşme maddesiyle davanın niteliğini değerlendirerek sürecin nasıl ilerleyeceğine karar verebiliyor. Sözleşme metni sert olsa da somut davalarda kapsam ve usul adaleti tartışma konusu olabiliyor.

Bu gelişme kripto para veya yarı iletken sektörüyle doğrudan bağlantılı değil. Ancak bir platform şirketinin kullanım koşulları aracılığıyla anlaşmazlık çözüm yöntemini belirlemesi, dijital hizmetler genelinde geçerli bir tüketici hakları sorununa işaret ediyor.

Amazon'un yeni kullanım koşullarında toplu, birleştirilmiş ve temsili davaya izin verilmediği ibaresi ile küçük alacak mahkemesi istisnası birlikte yer almaya devam ediyor. Bu maddenin somut anlaşmazlıklarda ne kadarının kabul göreceğine ise mahkemeler ilerleyen süreçte dava bazında karar verecek.