88,51 dolar: Brent petrol İran yaptırım uyarısıyla yükseldi

Brent petrol, 15'inde Türkiye saatiyle sabahın erken saatlerinde ABD piyasasında varil başına 88,51 dolara kadar yükselerek İran'a yönelik yaptırımlar ve Hürmüz Boğazı'ndaki gerginliği yeniden fiyatlara yansıttı. Batı Teksas tipi ham petrol (WTI) de varil başına 82,79 dolara kadar çıktı.

Scott Bessent(Scott Bessent) ABD Hazine Bakanı, Newsmax'e verdiği röportajda önümüzdeki hafta İran'a yönelik “eşi benzeri görülmemiş” ekonomik önlemler açıklayacaklarını söyledi. Bessent, hedef ve yöntemle ilgili somut bir ayrıntı paylaşmadı.

Aynı gün petrol fiyatlarındaki yükselişte, ek yaptırım uyarısının yanı sıra Hürmüz Boğazı'nda bir petrol tankerine yönelik saldırı ve bölgedeki gerginlik de etkili oldu. Barron's, Brent petrolün haftalık bazda yüzde 5'in üzerinde değer kazandığını aktardı.

Bu açıklama yeni bir politikanın başlangıcından çok, İran'a yönelik zaten genişlemiş olan baskı ağının daha da sıkılaştırılacağına dair bir sinyal niteliği taşıyor. ABD Hazine Bakanlığı, nisan ayından bu yana İran'ın petrol ihracatını, deniz taşımacılığı ağını, döviz transfer kanallarını ve dijital varlık borsalarını sırayla yaptırım kapsamına aldı.

ABD Hazine Bakanlığı, 2 Haziran'da yayımladığı açıklamada İran'ın en büyük kripto para borsası Nobitex(Nobitex) ile İran'a ait diğer 3 dijital varlık borsasını yaptırım listesine ekledi. Bakanlık, bu adımın “Economic Fury” operasyonunun bir parçası olduğunu belirterek İran yönetiminin yaptırımlardan kaçınmak ve fon transferi yapmak amacıyla dijital varlıkları kötüye kullandığını öne sürdü.

Bessent aynı açıklamada, “Hazine Bakanlığı olarak ister bankacılık sistemi ister dijital varlıklar üzerinden olsun, fon akışlarını izlemeye devam edeceğiz” dedi. Bu ifade, İran'a yönelik yaptırımların yalnızca geleneksel finans ağını değil, kripto para borsaları ve cüzdan hareketlerini de hedef aldığını gösteriyor.

Petrol tarafındaki baskı da sürdü. ABD Hazine Bakanlığı, 24 Nisan'da Çin merkezli bağımsız rafineri şirketi Hengli Petrochemical(Hengli Petrochemical) ile yaklaşık 40 gemi ve gemi işletmecisini yaptırım listesine aldı. Bakanlık, Çin'de “teapot” olarak adlandırılan küçük ölçekli bağımsız rafinerilerin İran'ın petrol ekonomisini ayakta tutan başlıca alıcı konumunda olduğunu açıkladı.

Reuters, Bessent'in Çin'in İran'dan petrol alımının son birkaç ayda yaklaşık yüzde 40 azaldığını söylediğini aktardı. Bu açıklama, Çin merkezli bağımsız rafinerileri hedef alan yaptırımların fiilen ithalat düşüşüne yol açtığı yönündeki ABD yönetiminin savını destekler nitelikte.

Deniz taşımacılığı ağı da yaptırım kapsamına alındı. ABD Hazine Bakanlığı, 14 Temmuz'da Mohammad Hossein Shamkhani(Mohammad Hossein Shamkhani) ile bağlantılı deniz taşımacılığı ve yaptırım kaçırma ağına 50'den fazla kişi, şirket ve gemiyi ekledi.

Bessent, bu ağın ABD'nin ulusal güvenliğini ve küresel deniz taşımacılığını tehdit eden bir finansal altyapı olduğunu belirtti. 24 Temmuz'da ise Babak Zanjani(Babak Zanjani)'ye ait yaptırım kaçırma ağına dahil 4 kişi ve 9 şirket yaptırım listesine eklendi.

Yaptırım ağı genişledikçe piyasanın odak noktası “yeni isim eklenmesi”nden çok geride kalan gri alanlara kayıyor. Petrol ihracatı; gemi sahiplik yapısı, sigorta, liman kullanımı ve ödeme ağının birlikte işlediği bir yapıya dayandığından, bir kanal kapatıldığında başka bir güzergaha yönelme eğilimi doğuyor.

Kripto para birimleri bu yapı içinde ödeme ve fon transferinde yardımcı bir kanal olarak gösteriliyor. Bu gelişme de petrol ve dijital varlık yaptırımlarının birbirinden bağımsız olmadığını, aynı fon akışı takip ağının parçası olduğunu ortaya koyuyor.

Bununla birlikte ek yaptırımların etkisini kesin biçimde öngörmek güç. AP, mevcut yaptırımların İran'ın ihracatını ve döviz erişimini zaten büyük ölçüde daralttığını, ancak kapsamlı yaptırımların her zaman politika hedeflerini değiştirmediğini vurguladı. The Wall Street Journal'a bağlı haberlerde de geriye kalan yaptırım araçlarının etkisinin sınırlı kalabileceği yönünde bir değerlendirme yer aldı.

Bessent'in işaret ettiği önlem şimdilik yalnızca “önümüzdeki hafta” açıklanacağı bilgisiyle sınırlı kaldı. Resmi açıklama yapılana kadar hedef ve kapsam netleşmiş değil.

Türkiye piyasası açısından da petrol fiyatları ve yaptırım riski birlikte izlenmesi gereken başlıklar arasında yer alıyor. Türkiye'nin enerji ithalatına olan bağımlılığı yüksek olduğundan uluslararası petrol fiyatlarındaki değişimlere duyarlı bir konumda bulunuyor; kripto para borsalarına yönelik yaptırımlar da yurt dışındaki borsalar ve cüzdanlarla ilgili uyum denetimlerini doğrudan ilgilendiriyor. Bessent'in işaret ettiği ek ekonomik önlemlerin bu hafta içinde açıklanması bekleniyor.