3 trilyon dolarlık taahhüt Büyük Teknoloji'nin defter dışı yükünü büyütüyor

ABD merkezli büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka altyapısına yönelik 'bilanço dışı' taahhütleri yaklaşık 3 trilyon dolara ulaştı. Açıklanan sermaye harcamalarının kat kat üzerindeki bu uzun vadeli sözleşme yükümlülükleri, önümüzdeki dönemde nakit akışı üzerindeki baskıyı artırabilir.

17'sinde (yerel saatle), The Wall Street Journal (WSJ), Alphabet, Meta($META), Amazon($AMZN), Microsoft($MSFT), Oracle, Nvidia($NVDA), Broadcom, SpaceX ve AMD($AMD) olmak üzere dokuz şirketin kamuya açık dipnotlarını karşılaştırarak bu tabloyu ortaya koydu. Habere göre şirketlerin henüz başlamamış kira taahhütleri yaklaşık 1,2 trilyon dolar, satın alma taahhütleri ise yaklaşık 1,9 trilyon dolar seviyesindeydi.

Aynı dönemde bu şirketlerin açıkladığı toplam sermaye harcaması yaklaşık 600 milyar dolarda kaldı. Yapay zeka veri merkezleri, çip, enerji ve bulut kapasitesi yarışı artık klasik sermaye harcamasının ötesine geçerek uzun vadeli sözleşmeler ve muhasebe dipnotları meselesine dönüşmüş durumda.

İşin can alıcı noktası, bu taahhütlerin tamamının hemen standart bir 'bilanço borcu' olarak kaydedilmemesi. Kira henüz başlamamışsa ya da ürün veya hizmet henüz teslim edilmemişse, standart muhasebe uygulamalarında bu tutarlar bilançoda borç olarak görünmeyebiliyor.

Meta'nın Hyperion veri merkezi bu yapının somut bir örneği olarak öne çıkıyor. WSJ, söz konusu tesisin 2029'da başlayacak dört yıllık bir kiralamaya ve en fazla 20 yıllık yenileme opsiyonuna dayandığını aktardı. Bu sözleşmenin başlangıç kira taahhüdü 12,3 milyar dolar olarak kayda geçti.

Financial Times (FT), en güncel açıklamalara dayanarak Alphabet'in satın alma taahhütlerinin 2026'nın ikinci çeyreğinde 811 milyar dolara yükseldiğini bildirdi. Bu taahhütlerin önemli bir bölümü teknoloji altyapısı ve enerji hizmeti sözleşmeleriyle bağlantılı; bazı sözleşmeler 2054'e kadar uzanıyor.

Meta'nın satın alma taahhütleri de 349,31 milyar dolara çıktı. FT, bu tutarın üçüncü taraf bulut kapasitesi, sunucular, ağ altyapısı, veri merkezleri ve Reality Labs için tüketici donanımıyla ilişkili olduğunu aktardı.

TokenPost daha önce büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka satın alma taahhütlerinin 1,5 trilyon doları aştığına dair bir analizi aktarmıştı. Bu yeni değerlendirme, yalnızca satın alma taahhütlerini değil henüz başlamamış kira yükümlülüklerini de kapsayarak bilanço dışı yükün boyutunu daha geniş biçimde ortaya koyuyor.

4'ünde, Reuters, Microsoft, Meta, Oracle, Amazon ve Alphabet'in henüz başlamamış kiralara ilişkin gelecekteki ödeme yükümlülüğünün yaklaşık 1,09 trilyon dolar olduğunu bildirdi. Habere göre bu tutar, bilançoda kayıtlı kira borçlarının neredeyse dört katına denk geliyor.

6'sında, Reuters, büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka altyapısı yatırımları için tahvil ihracı ve sermaye artırımına yöneldiğini aktardı. Aynı habere göre bu şirketlerin bu yılki toplam harcaması 730 milyar doları aşabilir.

Oracle bu tablonun en belirgin örneklerinden biri. Şirketin 2026 mali yılı itibarıyla tamamlanmamış performans yükümlülüğü 638 milyar dolara ulaşırken, serbest nakit akışı 23,7 milyar dolar açık verdi. Şirket, 2027 mali yılında tahvil ve sermaye artırımı yoluyla yaklaşık 40 milyar dolar kaynak sağlamayı planladığını açıkladı.

Uzun vadeli taahhütler, yapay zeka talebi sürdüğü sürece altyapıyı önceden güvence altına alan bir araç olabilir. Ancak talebin gelire dönüşmesi beklenenden geç gerçekleşirse, sabit maliyetler ve finansman giderleri önce büyüyen taraf oluyor.

Şirketler arasında sınıflandırma ve açıklama yöntemleri farklılık gösteriyor. Henüz başlamamış kiralar, satın alma taahhütleri, enerji sözleşmeleri ve garanti niteliğindeki yükümlülükler aynı ölçütle sıralanmadığından, 3 trilyon dolarlık rakam kesin ve anlık bir borç toplamından çok, yapay zeka altyapısı taahhütlerinin büyüklüğünü gösteren 'toplu bir gösterge' olarak okunmalı.

Bu gelişme kripto para fiyatları, token arzı ya da zincir üstü verilerle doğrudan bağlantılı değil. Ancak yapay zeka veri merkezi, çip ve enerji sözleşmelerinin uzun vadeli taahhütlerle sabitlenmesi, sermaye piyasaları ve teknoloji hisselerinin değerlemesi üzerinde de baskı oluşturabilecek bir yapıyı gözler önüne seriyor.

Önümüzdeki dönemde izlenecek başlıca göstergeler şirketlerin sermaye harcamaları, serbest nakit akışı, yeni tahvil ihraçları ve kira dipnotlarındaki değişiklikler olacak. Yapay zeka talebinin bu taahhütleri karşılayacak ölçüde sürüp sürmeyeceği, önümüzdeki çeyrek sonuçları ve nakit akışı verileriyle netleşecek.

İçerik doğrulama kaynakları: WSJ, FT, Reuters/Investing.com, Oracle SEC belgesi.