Yüzde 21 azaldı: Rusya'nın rafine ürün ihracatı, ham petrol yüklemesi arttı

Rusya enerji altyapısını hedef alan Ukrayna drone saldırılarının etkisi, ham petrol ihracatındaki sert düşüşten çok rafine ürün arzındaki aksamada görülüyor. Rusya'nın rafineri tesisleri sarsılırken benzin ve dizel gibi ürünlerin ihracatı azaldı, işlenmemiş ham petrol yüklemeleri ise kısmen arttı.

Uluslararası Enerji Ajansı(IEA), Temmuz ayında yayımladığı petrol piyasası raporunda Rusya'nın rafineri işleme kapasitesinin saldırılar nedeniyle sınırlandığını, hem ihracatın hem de yurt içi yakıt arzının bundan olumsuz etkilendiğini belirtti. Rapora göre rafine ürün piyasası daraldı ve Rusya kaynaklı aksaklıklar bu daralmanın nedenlerinden biri oldu.

Enerji ve Temiz Hava Araştırmaları Merkezi(CREA), Haziran'da Rusya'nın ham petrol ihracat gelirinin bir önceki aya göre yüzde 8 azaldığını, buna karşılık ihraç edilen hacmin yüzde 14 arttığını açıkladı. Aynı dönemde Rusya limanlarından yapılan rafine ürün yüklemeleri ise bir önceki aya kıyasla yüzde 21 düşerek tarihi düşük seviyeye geriledi.

Bu tablo, 'Rusya'nın ham petrol ihracatı çöktü' şeklindeki basit bir yorumla örtüşmüyor. Gelir azalırken hacim arttı; asıl baskı önce rafine ürün tarafında ortaya çıktı.

Rusya'nın batı limanlarındaki seyir de tek yönlü ilerlemedi. Reuters, Haziran başında (yerel saatle) Primorsk, Ust-Luga ve Novorossiysk limanlarındaki ham petrol yüklemelerinin günlük 2,5 milyon varilden 1,7 milyon varile inebileceğini aktarmıştı.

Ancak Reuters 3 Ağustos'ta (yerel saatle) aynı limanlardaki Ağustos yüklemelerinin günlük yaklaşık 2,7 milyon varile çıkabileceğini, bunun Temmuz'a göre yüzde 4'lük bir artışa işaret ettiğini bildirdi. Rafineri aksaklıklarının doğrudan ham petrol yüklemelerinde düşüşe yol açtığını söylemek bu noktada güçleşiyor.

Farkın kaynağı rafineri tesislerindeki hasar. Rafineriler ham petrolü yeterince işleyemediğinde önce yurt içi yakıt sıkıntısı ve ürün ihracatında gerileme görülüyor; işlenemeyen ham petrolün bir kısmı da limanlar üzerinden yurt dışına çıkabiliyor.

Rafine ürün, ham petrolün rafinerilerde işlenmesiyle elde edilen benzin, dizel ve jet yakıtı gibi ürünleri ifade ediyor. Aynı ham petrol arz şokunda rafineri kapasitesi tıkandığında baskı önce ham petrol fiyatından çok ürün fiyatları ve rafineri marjları üzerinde hissedilebiliyor.

Drone saldırılarının hedef aldığı bölgeler Rusya genelinde genişledi. Reuters, Temmuz'da Omsk, Tataristan, Saratov ve Başkurdistan'daki rafineri, petrokimya tesisleri ile boru hattı altyapısının art arda vurulduğunu aktardı.

Rusya'nın çeşitli bölgelerinde yakıt fiyatlarında artış ve benzin istasyonlarında kuyruklar da bildirildi. Rafineri tesislerindeki hasarın etkisi, yalnızca ihracat istatistikleriyle sınırlı kalmayıp yurt içi yakıt arzına da yayılmış görünüyor.

Bu gelişme, yerel okuyucu için ham petrolden çok rafine ürün fiyatları ve makro değişkenlerle ilişkili. IEA, Temmuz raporunda rafine ürün 'kırma marjlarının' ve rafineri marjlarının Temmuz başında dört yılın en yüksek seviyesine çıktığını belirtti.

TokenPost daha önce de Rusya'nın dizel ihracatının yıllar sonra görülen en düşük seviyeye gerilediğini aktarmıştı. Bu tablo, Rusya kaynaklı enerji aksaklıklarının önce ham petrolden çok dizel ve benzin gibi ürün piyasalarında ortaya çıktığını bir kez daha gösteriyor.

Kripto para piyasasıyla doğrudan bağlantı şu an için sınırlı. Enerji fiyatları enflasyon ve faiz beklentileri üzerinden risk iştahını etkileyebilir; ancak Bitcoin(BTC) ve Ethereum(ETH) fiyat yönü hakkında kesin bir sonuca varmak için yeterli veri bulunmuyor.

Rusya, Nisan 2023'ten bu yana ham petrol üretim verilerini kamuoyuyla paylaşmıyor. Mevcut rakamlar büyük ölçüde sektör ve trader tahminlerine dayanıyor; bu nedenle tek bir aylık veriyle ihracat yönü hakkında kesin değerlendirme yapmak güç.

Bu yüzden Rusya kaynaklı enerji aksaklığını değerlendirirken toplam ihracat yerine ham petrol, rafine ürün ve liman bazlı verilerin ayrı ayrı izlenmesi gerekiyor. Rafineri tesislerinin onarım hızı ve limanlardaki yükleme değişimi, önümüzdeki dönemde ürün piyasası için takip edilmesi gereken temel göstergeler arasında yer alıyor.

Kaynaklar: IEA Temmuz Petrol Piyasası Raporu, CREA Haziran Rusya Fosil Yakıt İhracatı Analizi, Reuters Ağustos batı limanları ihracat haberi, Reuters Haziran ihracat düşüşü değerlendirmesi.