Irak'tan 3 aylık geçici ihracat planı: Güzergah çeşitlendirmesi öne çıkıyor

Irak'ın 1 Eylül'den itibaren üç ay sürecek geçici bir düzenlemeyle ham petrol ihracat kanallarını genişletmesi, Orta Doğu petrol lojistiğinde güzergah çeşitlendirmesi konusunu yeniden gündeme taşıdı. Adım, yeni bir üretim artışından çok güney limanlarında birikmiş ihracat darboğazını azaltmaya yönelik görünüyor.

CryptoBriefing, Irak Bakanlar Kurulu'nun 1 Eylül'den geçerli olacak üç aylık bir ham petrol ihracat mekanizmasını onayladığını aktardı. Habere göre düzenleme, uzman uluslararası ve yerel şirket ağları üzerinden ihracatın yürütülmesini öngörüyor. Ancak aynı ifade, Irak hükümetinin kamuya açık İngilizce belgelerinde birebir doğrulanmadı.

Resmi kaynaklarla teyit edilen yön ise güzergah çeşitlendirmesi. Irak Bakanlar Kurulu, 26 Temmuz'da Basra Petrol Şirketi'ne (Basra Oil Company) Suriye Enerji Bakanlığı ile ham petrol ihracat boru hattına ilişkin bir mutabakat muhtırası imzalama yetkisi verdi. Plan, Irak'ın üretim sahalarını Akdeniz üzerinden küresel ihracat piyasasına bağlamayı amaçlıyor.

Bakanlar Kurulu aynı kararda ConocoPhillips(COP), TI Capital ve NovaTerr konsorsiyumuyla Akkas sahasına ilişkin görüşmelerin başlatılmasını da onayladı. Bu da üç aylık geçici düzenlemenin ayrı bir ihracat hacmi belirlemekten çok, zaten sürmekte olan alternatif güzergah görüşmeleriyle bağlantılı olabileceğine işaret ediyor.

Irak ile Türkiye, 1 Ağustos'ta Kerkük'ten Türkiye'nin Ceyhan limanına uzanan boru hattı üzerinden petrol ihracatının artırılması konusunda da anlaştı. AP'nin aktardığına göre Irak Petrol Bakanı Bassem Mohammed Khudair al-Abadi, anlaşmanın bir yıl süreceğini ve günde en az 750 bin varil Irak petrolünün boru hattıyla taşınacağını belirtti.

Bu tablonun arka planında Irak'ın mevcut ihracat yapısı var. ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) verilerine göre 2024'te Irak'ın deniz yoluyla ham petrol ihracatı günlük ortalama 3,2 milyon varili aştı ve tamamı güneydeki Basra Körfezi terminallerinden yapıldı. Bunun yüzde 72'si Asya'ya gitti.

Güney limanlarına bağımlılık, Hürmüz Boğazı riskiyle de iç içe geçiyor. Hürmüz Boğazı üzerinden petrol taşımacılığının ve Orta Doğu'daki gerginliklerin petrol fiyatlarında dalgalanma yarattığı süreç, küresel ham petrol piyasasında zaten önemli bir değişken olarak öne çıkıyordu. Irak açısından ihracat güzergahını bölmek, taşımacılık aksaklıklarını ve sigorta maliyetlerini düşürme fırsatı da sunuyor.

S&P Global, Irak Petrol Bakanlığı'nın Suriye'nin Baniyas limanı ve Türkiye'nin Ceyhan limanına uzanan yeni ihracat güzergahlarını değerlendirdiğini aktardı. Bakanlık, habere yansıyan açıklamasında iki boru hattının potansiyel kapasitesinin henüz netleşmediğini belirtti. Alternatif güzergahlar politika yönü olarak ortaya konsa da gerçek hacim etkisinin ayrıca doğrulanması gerekiyor.

Piyasada navlun maliyeti de bir değişken olarak öne çıkıyor. Reuters haberini aktaran MarketScreener, 7'sinde (yerel saatle) Irak petrolü taşıyan dev tankerlerin (VLCC) kiralama ücretlerinin 23-25 milyon dolara kadar yükseldiğini bildirdi. Aynı haberde Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat hacminin savaş öncesi ortalamanın altında seyrettiği de belirtildi.

Petrol ihracatında güzergah çeşitlendirmesi, doğrudan bir arz artışı anlamına gelmiyor. İhracat limanı ve boru hattı sayısı artsa da gerçek yüklenen miktar; sözleşme tarafına, tahsis edilen hacme, işlem kapasitesine, sigorta primine, navluna ve güvenlik durumuna göre değişiyor. Üretim sahasından limana uzanan kara güzergahı ile liman yükleme kapasitesi de darboğaz yaratabilir.

Irak'ın Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü Artı (OPEC+) çerçevesinde yer alması da önemli bir ayrıntı. OPEC, 2'sinde (yerel saatle) Irak'ın da aralarında bulunduğu yedi OPEC+ üyesinin, 2026 Eylül'den itibaren günlük 188 bin varillik bir üretim ayarlaması uygulayacağını duyurdu. Bu da ihracat kanallarının genişlemesini kesin bir üretim artışı olarak okumayı zorlaştırıyor.

Güney Kore de dahil Asyalı ithalatçılar için Irak'ın ihracat güzergahındaki değişim, hem petrol tedarik yapısını hem de taşımacılık riskini birlikte izlenmesi gereken bir başlık haline geliyor. Irak petrolünde Asya'nın payı büyük olduğundan, güney Basra Körfezi terminalleri dışındaki güzergahlar fiilen devreye girerse sevkiyat takvimi ve lojistik maliyet ölçütleri de değişebilir.

Şu aşamada teyit edilen bilgi, politika yönü ve bazı anlaşmalar. 1 Eylül'de geçici düzenleme yürürlüğe girse bile sözleşme tarafları, tahsis edilen hacimler ve uzatma koşulları ayrı açıklamalar veya sevkiyat verileriyle doğrulanmayı bekliyor. İhracat hacmindeki gerçek değişim, uygulama sonrası resmi açıklamalar ve gemi takip verileri ortaya çıktıkça netleşecek.

Bu gelişme, Orta Doğu petrol piyasasında üretim miktarından çok lojistik güzergahın öne çıktığı bir örnek olarak dikkat çekiyor. Şimdilik kesinleşen takvim, 1 Eylül'de başlayacak geçici düzenleme ile 1 Ağustos'ta imzalanan Irak-Türkiye arasındaki bir yıllık anlaşma.