Meta'ya %6'ya varan ceza riski: AB'den 'bağımlılık yapan tasarım' baskısı sürüyor

Avrupa Birliği (AB) Avrupa Komisyonu, Meta(META) şirketine ait Instagram ve Facebook'un tasarımıyla ilgili Dijital Hizmetler Yasası (DSA) sürecini sürdürüyor. Sorun tek bir paylaşım ya da içerik değil, kullanıcıyı ekranda daha uzun tutan platform yapısı.

Komisyon sözcüsü Thomas Regnier, 26'sında (yerel saatle) yaptığı açıklamada Komisyon'un Meta ile temaslarını sürdürdüğünü ve şirketin AB'de 'düzeltme taahhüdü' sunma ihtimalinin hâlâ masada olduğunu söyledi. Reuters'e göre Komisyon, Meta'nın ABD eyaletleriyle vardığı anlaşmaya dair yorum yapmadı.

Komisyon 10 Temmuz'da, Meta'nın Instagram ve Facebook'taki 'bağımlılık yapan tasarım' unsurlarıyla DSA'yı ön bulgu olarak ihlal ettiğini açıklamıştı. İnceleme kapsamında sonsuz kaydırma (infinite scroll), otomatik oynatma, push bildirimleri ve gelişmiş kişiselleştirilmiş öneri sistemleri yer alıyor.

Komisyona göre Meta, kullanıcıların -özellikle reşit olmayanlar ve kırılgan yetişkinlerin- fiziksel ve ruhsal iyi oluşuna yönelik riskleri yeterince değerlendirmedi; mevcut önlemler de bu riskleri etkili biçimde azaltmadı. Değerlendirme, özelliklerin varlığından çok bu özelliklerin yarattığı risk analizi ve azaltma yükümlülüğüne odaklanıyor.

AB Komisyonu Teknolojik Egemenlik, Güvenlik ve Demokrasiden Sorumlu Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen, açıklamasında "Avrupalıların fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması, sosyal medya platformlarının öncelikli görevi olmalı" dedi. Bu ifade, AB'nin artık yalnızca içerik kaldırmayı değil, servis tasarımını ve öneri sistemlerinin kendisini de düzenleme konusu haline getirdiğini gösteriyor.

Dijital Hizmetler Yasası, büyük çevrimiçi platformlara yasa dışı içerikle mücadelenin ötesinde kullanıcı güvenliği, şeffaflık ve risk değerlendirmesi yükümlülükleri getiren AB'nin temel platform düzenlemesi. Büyük platformlar; algoritmik öneri, reklam, reşit olmayanların korunması ve sistemik risklerin azaltılmasına yönelik önlemleri açıklamak ve yetkili makamların denetimine tabi olmak zorunda.

Bu dosya, 16 Mayıs 2024'te başlayan resmi Meta DSA sürecinin bir parçası. Komisyon aynı soruşturma kapsamında 13 yaş altı kullanıcıların erişiminin engellenmesi ve kullanıcıyı benzer içeriklere sürekli çeken 'tavşan deliği (rabbit hole)' etkisini de inceliyor.

Nihai bir uyumsuzluk kararı çıkması hâlinde DSA kapsamında küresel yıllık cironun yüzde 6'sına kadar para cezası uygulanabiliyor. Ancak şu anki aşama ön değerlendirme niteliğinde; Meta savunma hakkını kullanabiliyor ve düzeltici öneriler sunabiliyor.

Meta, 26'sında yayımladığı açık mektupta ABD eyaletleriyle vardığı anlaşma kapsamında gençlik koruma önlemlerini paylaştı. Önlemler arasında günde 2 saatlik kullanım sınırı, gece saatlerinde uygulama erişiminin varsayılan olarak kapatılması, okul saatlerinde bildirimlerin durdurulması, 15 dakikalık kesintisiz kullanımda mola hatırlatması ve ebeveyn denetim özellikleri bulunuyor.

Meta, TikTok ve YouTube'un da aynı standartlara uymasının etkili sonuç için gerekli olduğunu savundu. Bu çıkış, tek bir platformun kısmi düzenlemesinin gençlik koruması açısından yeterli olmayacağı çerçevesinde okunuyor.

Meta, 2024 Kasım'ında paylaştığı DSA süreç güncellemesinde denetimde 54 alt kalemden yüzde 90'ından fazlasının 'tam uyumlu' bulunduğunu açıklamıştı. Şirket, 14 alt kalemin ise Komisyon'un inceleme kapsamında olduğunu belirtmişti.

Komisyon'un risk değerlendirmesiyle Meta'nın öne sürdüğü uyum düzeyi arasında hâlâ bir açı var. Düzenleyici taraf, platformun kullanıcılar üzerindeki yapısal risklerini sorun ederken, şirket zaten yükümlülüklerin büyük bölümünü yerine getirdiğini savunuyor.

Bu tartışmanın büyük teknoloji platformlarıyla ilgilenen okuyucuya değdiği nokta, varsayılan ayarlar. Instagram ve Facebook'un öneri, otomatik oynatma, bildirim ve ekran geçişi yöntemleri kullanıcının platformda geçirdiği süreyi belirliyor ve reklam odaklı platformların temel işleyişiyle de doğrudan bağlantılı.

ABD'de gençlik güvenliği davalarında da Instagram'ın varsayılan ayarları tartışma konusu olmuştu. AB sürecinin nihai bir karara dönüşmesi durumunda, platformların gençlik koruma özelliklerini isteğe bağlı bir seçenek değil, tasarımın varsayılan parçası olarak ele alma baskısı artabilir.

Şu an netleşen tek şey, Komisyon'un ön değerlendirmenin ardından Meta ile temaslarını sürdürdüğü ve şirketin düzeltme taahhüdü sunabileceği. Somut bir düzeltme önerisinin sunulup sunulmayacağı ve nihai uyumsuzluk kararının çıkıp çıkmayacağı henüz açıklanmadı.