Ethereum(ETH) İşlemlerinde Doğrulama ve Yürütmeyi Ayırma Tartışması Büyüyor

Ethereum(ETH) kurucu ortağı Vitalik Buterin(Vitalik Buterin), Ethereum işlem formatını doğrulama ve yürütme olarak ikiye ayırma tasarımını yeniden gündeme getirdi. Amaç, bir işlemin gerçekte ne yaptığı ile yürütmeden önce neyin doğrulanması gerektiğini birbirinden ayırarak ölçeklenebilirlik ve gizlilik sorunlarını birlikte ele almak.

Buterin(Vitalik Buterin), yakın zamanda X üzerinden paylaştığı bir yazıda 2015 tarzı modelde yürütme ve durumun tek bir bütün olarak görülebildiğini, ancak bugünün ölçeklendirme stratejisinde dinamik olarak esnek kısımlarla statik olarak analiz edilebilir kısımların ayrılması gerektiğini açıkladı. Ona göre Ethereum ağındaki işlem hacminin yüzde 90'ından fazlası dinamik esneklik gerektirmiyor; duruma bağlı olmayan saf bağımlılıklar, mempool aşamasında bir kez işlenip STARK kanıtlarıyla değiştirilebiliyor.

Tartışmanın merkezinde EIP-8141 'Frame Transaction' (Çerçeve İşlem) taslağı yer alıyor. Ethereum geliştirme öneri belgesine göre EIP-8141, bir işlemi birden fazla çerçeveye bölerek her çerçevede doğrulama, ücret ödemesi ve kullanıcı işleminin yürütülmesini birbirinden ayıran bir yapı sunuyor.

EIP-8141, 29 Ocak 2026 tarihinde yazılan bir taslak belge. Buterin(Vitalik Buterin) belgenin ortak yazarlarından biri olarak yer alıyor. Belgede, çerçeve işlemlerin hesap soyutlamasının (account abstraction) özgün hedefini protokol düzeyinde hayata geçirmeyi amaçlayan bir tasarım olduğu belirtiliyor.

Hesap soyutlaması, kullanıcı hesaplarının belirli bir imza yöntemine bağlı kalmadan kod içeren bir adres gibi davranmasını sağlayan bir kavram. Genellikle cüzdan kurtarma, çoklu imza, ücretin başkası tarafından karşılanması ve yeni imza yöntemlerinin devreye alınması gibi işlevleri daha esnek şekilde hayata geçirmenin altyapısı olarak ele alınıyor.

Mevcut işlemlerde yürütme ve doğrulama çoğu zaman tek bir bütün olarak ele alınıyordu. Yeni tasarım ise işlemi çerçeveler halinde bölüyor. Çerçeveler; doğrulama için VERIFY, yürütme için SENDER ve temel yürütme akışı gibi bölümlere ayrılıyor.

Her çerçeveye ayrı yürütme gazı ve durum gazı limiti tanımlanıyor. Bu, bir işlemin hesaplama kaynağını ne kadar kullandığı ile durum değişikliğine ne kadar harcama yaptığını daha net biçimde ayırmayı amaçlayan bir yaklaşım. Doğrulanabilir unsurların mempool aşamasında önceden ayıklanması, yürütme yükünü azaltma imkânı da doğuruyor.

Bu tartışma tek bir öneriyle sınırlı kalmıyor. EIP-8250 'Keyed Nonces' (Anahtarlı Nonce'lar), çerçeve işlemlere bağımsız nonce alanları eklenmesini öneriyor. Bunun arkasında, tek bir doğrusal nonce kullanıldığında aynı gönderici adresinden yapılan farklı kullanıcı işlemlerinin birbirini engelleyebileceği sorunu var.

Anahtarlı nonce'lar, gizlilik odaklı uygulamalarda veya paylaşımlı cüzdan yapılarında birbiriyle çakışmayan nonce alanlarının kullanılmasını sağlayan bir yöntem. İşlem sırası yönetiminin tek bir hat üzerinden yürütülmemesi, paralel işlem ve ortak kullanım yapılarının tasarlanmasını kolaylaştırıyor.

Ethereum Magicians forumundaki Hegota ağ yükseltmesi meta konu başlığı da Frame Transaction, Keyed Nonces, Recent Roots ve FOCIL önerilerini güvenlik, gizlilik ve kullanıcı deneyimi eksenlerinde bir araya topladı. Bu da işlem formatının yeniden tasarlanmasının ayrı bir deney olmadığını, bir sonraki yükseltme tartışmasının parçası olarak ele alındığını gösteriyor.

Yürütme istemcisi tarafında da testnet denemeleri sürüyor. Kamuya açık bir sektör duyurusunda, ethrex istemcisinin Frame, Keyed Nonces, Recent Roots ve FOCIL ailesindeki EIP'leri bir araya getiren açık bir testnet işlettiği belirtildi. Yani belge düzeyindeki tartışma artık geliştirme ağı ve testnet aşamasına inmeye başladı.

Geliştirici topluluğunun tepkisi yön ve uygulama yükü konusunda ikiye bölündü. EIP-8141 tartışma başlığında "This looks great!" (Bu harika görünüyor!) şeklinde olumlu yorumlar gelirken, hemen ardından birden fazla VERIFY çerçevesi olduğunda nasıl işlem yapılacağı, atomik multicall imkânı ve yeni komutlarla protokol düzeyindeki dayanıklılık kontrollerinin karmaşıklığına ilişkin sorular yöneltildi.

Destekleyen görüşler, yerel hesap soyutlamasının kuantuma dayanıklı imzalara geçiş ve röle bağımlılığının azaltılması açısından faydalı olabileceğini savunuyor. Temkinli görüşler ise yeni komutlar ve protokol düzeyindeki iç kontrollerin artmasıyla karmaşıklığın büyüyebileceğine dikkat çekiyor. Aynı tasarım için hem esneklik artışı hem de protokolün şişmesi ihtimali bir arada tartışılıyor.

Bu tartışma, Ethereum'un kuantum dayanıklılığı ve gizliliği uzun vadeli yol haritasının temel görevleri arasına aldığına dair yayınımızın haberiyle de örtüşüyor. Buterin(Vitalik Buterin) daha önce uzun vadeli yol haritasında kuantum güvenliği, güçlü gizlilik, özyinelemeli STARK'lar ve biçimsel doğrulamayı daha yüksek öncelikli konular arasına almıştı.

Yine de hem EIP-8141 hem de EIP-8250 hâlâ taslak aşamasında. Ana ağa uygulanma tarihi konusunda herhangi bir takvim sunulmadı. Şu anda görülen değişim, kesinleşmiş bir yükseltme değil; işlem formatının nasıl bölüneceği ve doğrulanacağına dair süregelen bir protokol tasarım tartışması.