AI'da yüzde 15 hedefi: AB'den 100 milyar euroluk kamu fonu önerisi

Avrupa'nın küresel yapay zeka(AI) hesaplama kapasitesindeki payını mevcut yaklaşık yüzde 5'ten 2030'da yüzde 15'e çıkarmak için 100 milyar euroluk kamu fonu ile yaklaşık 1,3 trilyon euroluk özel sermayenin seferber edilmesini öneren bir rapor yayımlandı.

Avrupa Komisyonu'nun eski Baş Yürütme Başkan Yardımcısı Margrethe Vestager'in(Margrethe Vestager) de katkı sunduğu “A Transformative AI Strategy for Europe” başlıklı bağımsız strateji raporu, Avrupa'nın ABD ve Çin'e olan AI altyapı bağımlılığını azaltmak için veri merkezlerini ve elektrik şebekesini eş zamanlı olarak genişletmesi gerektiğini ortaya koydu. Rapor Eylül 2026'da yayımlandı.

Raporun belirlediği hedef, 45 gigawatt kapasiteli bir AI hesaplama altyapısı kurmak. Amaç, Avrupa'daki tesislerin, küresel AI modellerinin eğitimi ve hizmetlerinin işletilmesi için gereken hesaplama altyapısındaki payını 2030'a kadar yüzde 15'e yükseltmek.

Rapor, bu hedefe ulaşmak için kamu sektörünün stratejik açıdan önemli veri merkezi yatırımlarının riskini azaltma rolünü üstlenmesi ve özel sermayenin tesis kurulumuna katılmasının teşvik edilmesi gerektiğini önerdi. Buna göre, tesislerin doğrudan kamu fonuyla inşa edilmesi yerine, politika kaynaklarının elektrik tedarikini hızlandırmaya ve izin süreçlerini kısaltmaya yoğunlaştırılması gerekiyor.

Rapor ayrıca, veri merkezlerinin kurulduğu bölgelere vergi geliri ve altyapı yatırımı sağlanması, buna karşılık büyük ölçekli işletmecilerin şebekede yol açtıkları ek maliyetleri karşılaması gerektiği şartını da koydu. Böylece elektrik şebekesinin genişletilmesi ve izin sürelerinin kısaltılması, özel yatırımı çekmenin ön koşulu olarak değerlendirildi.

Ancak 100 milyar euro ve 1,3 trilyon euroluk rakamlar, henüz onaylanmış bir bütçeye veya yasaya dayanan kesin tutarlar değil. Raporun kendisi de Avrupa Birliği(AB) veya üye ülke hükümetlerinden herhangi bir yetki veya mali destek almayan bağımsız bir rapor olduğunu açıkça belirtiyor.

Bu arada Avrupa Komisyonu ayrı olarak “AI Gigafactory” projesini yürütüyor. Komisyon, 30 Temmuz'da resmi ihaleyi başlattığını ve 16 üye ülkede 60 farklı bölgeden 77 teklif aldığını açıkladı.

AI Gigafactory, büyük ölçekli AI çiplerini veri merkezleriyle birleştiren dev bir hesaplama tesisini ifade ediyor. İlk tesisin inşaatına 2027'de başlanması planlanırken, Komisyon bu proje için 20 milyar euro seferber edeceğini duyurdu.

AP, AB'nin 7 AI Gigafactory'nin inşası için 10 milyar euroluk kamu fonu sağlamayı ve buna ek olarak 20 milyar euroluk özel yatırım çekmeyi hedeflediğini bildirdi. Her tesise en az 100 bin adet gelişmiş AI çipi yerleştirilmesi planlanıyor.

Komisyon'un açıkladığı toplam proje büyüklüğü ile AP'nin aktardığı kamu-özel fon dağılımı, ifade biçimi bakımından farklılık gösteriyor. Ancak her iki kaynak da AI Gigafactory'lerin inşasında hem kamu fonunun hem de özel yatırımın birlikte kullanılacağı noktasında ortaklaşıyor.

Avrupa'nın hesaplama altyapısını genişletmesi, veri merkezlerinin işletilmesi için gereken elektrik talebiyle de yakından bağlantılı. Rapor, altyapı ölçeğinin büyütülmesi sürecinde elektrik tedarik kapasitesinin ve izin süreçlerinin hızının birlikte sağlanmasının, özel sermayeyi çekebilmenin koşulu olduğunu değerlendiriyor.

Bunun teknolojik bağımsızlığa dönüşüp dönüşmeyeceği ise ayrı bir mesele. Fransız gazetesi Le Monde, Avrupa'daki AI Gigafactory'lerin büyük olasılıkla Nvidia($NVDA) ve AMD gibi ABD merkezli şirketlerin çiplerine bağımlı kalacağını aktardı.

Avrupa, ASML'in aşırı morötesi(EUV) litografi ekipmanları gibi yarı iletken tedarik zincirinde kilit varlıklara sahip olsa da, AI hesaplama tesisleri için gereken gelişmiş çipleri ve veri merkezi işletme kapasitesini tümüyle kendi başına sağlayabilmiş değil. Altyapının genişletilmesi ile çip tedarik zincirinde bağımsızlık, ayrı ayrı ele alınması gereken konular olmaya devam ediyor.

Elektrik maliyetleri, çevresel etkiler ve üye ülkeler arasındaki bütçe müzakereleri de belirsizlik yaratan unsurlar arasında sayıldı. Planlandığı gibi ilerlerse ilk tesis 2028 yılının ortasında faaliyete geçebilir; ancak finansmanın sağlanıp sağlanamayacağı henüz kesinleşmiş değil.

Avrupa'nın AI altyapısını genişletmesi, tedarik zinciri ve hesaplama kaynaklarının sağlanması açısından yerli AI şirketleri ile yarı iletken sektörü için de referans oluşturabilecek bir örnek niteliği taşıyor. TokenPost daha önce Cerebras'ın Avrupa'daki AI hesaplama kapasitesini genişletme planını haberleştirmişti.

Bu önerinin hayata geçip geçmeyeceği, üye ülkelerin finansman paylaşımına, elektrik şebekesinin sağlanmasına ve izin süreçlerinin kısaltılmasına bağlı. AB'nin AI Gigafactory projesi, ilk tesisin 2027'de inşasına başlanması hedefiyle süreçlerini sürdürecek.