Dolar bazlı döviz kredisi büyümesi -%4’e geriledi: BIS ‘yeni dönem’ olasılığına işaret etti

Dolar bazlı döviz kredisi büyümesi, 2021’in üçüncü çeyreğindeki %6 seviyesinden 2022 sonunda eksi %4’e geriledi. Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), 4 Aralık 2023’te yayımladığı ‘BIS Quarterly Review’ raporunda, yüksek faizlerin uzun süre devam etmesi ve doların güçlenmesiyle küresel likiditenin yeni bir döneme girebileceğini belirtti.

BIS, uzun vadeli faizlerin Ekim 2023’e kadar yükseldikten sonra kasım ayında hızla gerilediğini, riskli varlıkların, gelişmekte olan piyasa kurlarının ve sermaye akışlarının başlıca tahvil piyasalarındaki hareketlerle bağlantılı olduğunu analiz etti. Rapordaki küresel likidite göstergesi, banka dışı borçlulara sağlanan dolar, euro ve yen cinsinden krediler ile uluslararası tahvil finansmanının toplamını ifade ediyor. Bu gösterge, kripto para piyasa değerini veya stablecoin arzını ifade etmiyor.

BIS, küresel likiditeyi iki aşamayla açıkladı. 2003-2009 döneminde banka kredileri genişlerken, 2009-2021 döneminde tahvil piyasası ve dolar bazlı kredi büyüdü. 2021 sonrasında ise para politikasındaki sıkılaşmayla döviz kredisinin azalabileceği ‘potansiyel üçüncü aşama’ gündeme getirildi.

Toplam döviz kredisi, 2021 ortasındaki zirveye kıyasla 2023 ortasında %2 daha düşük seviyeye indi. Gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) oranı 2021’in ikinci çeyreği sonunda %20’den 2023’ün ikinci çeyreği sonunda %17’ye geriledi. Doların toplam döviz kredisi içindeki payı da %72’den %68’e düştü.

Gelişmekte olan piyasa ekonomileri üzerindeki baskı daha güçlü oldu. BIS, gelişmekte olan piyasa ekonomilerine sağlanan dolar bazlı kredinin 2023 ortasında yıllık bazda %5 azaldığını açıkladı. ABD faizlerindeki yükseliş ve doların güçlenmesi, döviz cinsinden finansman koşullarını olumsuz etkiledi.

Kaynak raporun güncel istatistikleri 2023’ün ikinci çeyreğine dayanıyor. Bu nedenle sonraki dönemdeki hareketler yalnızca bu rapora dayanarak doğrulanamıyor.

BIS, geleneksel finans piyasalarındaki likidite riskini de ele aldı. Merkezi karşı taraf takas kuruluşları (CCP), Haziran 2023 itibarıyla 1,3 trilyon dolar (yaklaşık 1.768 trilyon won) likit varlık bulunduruyordu ve bu varlıkların %80’den fazlası 8 CCP grubunda yoğunlaşmıştı. Varlıklar ağırlıklı olarak devlet tahvilleri ve nakit benzeri araçlardan oluştu. BIS, teminat yapısının değişmesi halinde stres dönemlerinde likidite yetersizliğinin veya devlet tahvili fiyatlarındaki düşüşün artabileceği uyarısında bulundu.

Küresel para piyasası fonu (MMF) piyasası 2021 sonunda 9 trilyon doları (yaklaşık 12.240 trilyon won) aştı. BIS’in analiz ettiği piyasa, toplamın yaklaşık üçte ikisini kapsıyordu. MMF kaynakları ağırlıklı olarak bankalara ve hükümetlere sağlandı. Banka mevduatları 1 dolar azalırken MMF varlıkları yaklaşık 34 sent arttı. Ancak bu artışın büyük bölümü hükümetlere ve bankalara aktı.

Rapor, kripto para piyasasını doğrudan analiz etmedi. Bu nedenle BIS’in kripto para likiditesinde veya stablecoin piyasasında daralma tespit ettiği söylenemez. Kripto paralarla bağlantı, faizler, dolar likiditesi ve risk iştahı üzerinden ilerleyen dolaylı kanallarla sınırlı.

BIS’in yüksek faiz ortamında uluslararası döviz finansmanı yapısının değişebileceğine yönelik uyarısı, rapordaki başlıca verilerin 2023 ortasına ait olması nedeniyle güncel piyasa koşullarına doğrudan uygulanamıyor. BIS’in resmi raporu bu bağlantıda yer alıyor.