ABD, Eritre'nin iktidar partisi ve ordusunu yaptırım listesinden çıkardı

ABD, Eritre'nin iktidardaki partisini, ordusunu ve önde gelen devlet şirketlerini Özel Olarak Belirlenmiş Vatandaşlar (SDN) listesinden çıkardı. Kararın Kızıldeniz güvenliği açısından iş birliği ihtimalini artırabileceği öne sürülse de ABD hükümeti bağımsız bir strateji değişikliği açıklamadı.

ABD Hazine Bakanlığı'na bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), 18 Eylül'de 14046 sayılı başkanlık kararnamesine dayanan ulusal acil durumun sona erdiğini ve ilgili kişi ve kurumların SDN listesinden çıkarıldığını açıkladı. OFAC'ın resmi duyurusunda listeden çıkarılan taraflar ile yaptırım gerekçeleri yer aldı.

Listeden çıkarılanlar arasında Eritre'nin iktidar partisi Halkın Demokrasi ve Adalet Cephesi (PFDJ), Eritre Savunma Kuvvetleri, Red Sea Trading Corporation ve Hidri Trust bulunuyor. Hagos Gebrehiwet Woldkidan ile Abraha Kassa da listeden çıkarıldı.

14046 sayılı başkanlık kararnamesi 17 Eylül 2021'de yürürlüğe girdi. Kararnamede Etiyopya'nın kuzeyindeki Tigray çatışmasıyla bağlantılı şiddet, insan hakları ihlalleri ve insani yardımların engellenmesi yaptırım gerekçeleri arasında gösterildi. Eritre ordusunun Etiyopya'daki faaliyetleri de kararname kapsamına alındı.

Bu adım, ABD hükümetinin Eritre yaptırımlarını ayrı bir kararla aktif biçimde kaldırmasından çok, yaptırımın dayandığı hukuki çerçevenin sona ermesiyle açıklandı. Bununla birlikte diğer yasalar veya yaptırım mekanizmalarının da tamamen kaldırıldığı anlamına gelip gelmediğinin ayrıca doğrulanması gerekiyor.

SDN, ABD Hazine Bakanlığı tarafından belirlenen özel yaptırım listesidir. Listede yer alan kişi veya kurumlarla yapılan işlemler, ABD finansal sistemi ve işlem taraflarının uyum incelemeleri kapsamında kısıtlanabilir. Bu nedenle listeden çıkarılma, finans kuruluşlarının işlem kararlarını etkileyebilir.

Eritre, Kızıldeniz'in güneyi ile Babülmendep Boğazı'na kıyıda bulunuyor. Babülmendep Boğazı ve Süveyş Kanalı, Asya ile Avrupa'yı birbirine bağlayan başlıca deniz geçiş yolları arasında yer alıyor.

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), Kızıldeniz'deki istikrarsızlık nedeniyle gemilerin Afrika'nın Ümit Burnu çevresinden rotalarını değiştirdiğini, bunun da taşıma mesafelerini ve maliyetlerini artırarak küresel tedarik zincirleri üzerinde baskı oluşturduğunu analiz etti. UNCTAD raporunda bu etkiler ele alındı.

Bu nedenle ABD'nin Eritre'ye yönelik yaklaşımındaki değişimin, Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu'ndaki diplomatik ve güvenlik seçeneklerini genişletme girişimi olabileceği yorumu yapıldı. Ancak ABD hükümetinin listeden çıkarma kararına ilişkin doğrudan stratejik amacını veya Eritre ile yeni bir güvenlik anlaşmasını resmen açıkladığı doğrulanmadı.

İnsan hakları kuruluşları yaptırımların hafifletilmesini eleştirdi. İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch), mayıstaki yaptırım gevşetme girişimleri hakkında, hesap verebilirlik ve açık insan hakları kriterleri olmadan yaptırımların kaldırılmasının Eritre ve Tigray bölgesindeki ciddi ihlallere göz yumulduğu mesajını verebileceğini açıkladı. Kuruluşun açıklamasında bu endişeler dile getirildi.

Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International) de 2025'te Eritre'de fiilen süresiz ulusal hizmet, zorla çalıştırma ve ifade özgürlüğünün bastırılmasının sürdüğünü kaydetti. Kuruluş, bağımsız medya faaliyetlerine getirilen kısıtlamalara ve siyasi muhaliflerin keyfi biçimde gözaltına alınmasına da dikkat çekti. Uluslararası Af Örgütü raporunda bu sorunlara yer verildi.

ABD'nin kararının Kızıldeniz rotasında güvenlik koşullarının doğrudan iyileşmesini sağlayacağını söylemek için erken. Finans kuruluşlarının geçmişte yaptırım uygulanan taraflarla işlemleri ne zaman normale döndüreceği ve bölgesel güvenlik durumunun nasıl gelişeceği ayrıca takip edilecek.

Kararın Bitcoin (BTC) gibi kripto varlıkların fiyatlarını veya Türkiye'deki kripto para borsalarını doğrudan etkilediğine dair kanıt bulunmuyor. Eritre ve Kızıldeniz'deki gelişmelerin kripto varlık piyasasına yansıdığını gösteren bir veri de sunulmadı.

Eritre hükümetinin 18 Eylül tarihli resmi tepkisi doğrulanmadı. ABD'nin sonraki yaptırım uygulamaları ve Kızıldeniz çevresindeki güvenlik iş birliği adımları izlenecek.