Türkiye, ABD-İran görüşmelerinin yeniden başlaması için arabuluculuk önerisi iletti

Türkiye, ABD ile İran arasındaki görüşmelerin yeniden başlaması için yeni bir arabuluculuk önerisi iletti. Önerinin başlıca başlıkları arasında Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin normalleştirilmesi ve İran'ın dondurulmuş varlıklarının durumu yer alıyor.

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 19'unda NTV'ye verdiği röportajda Türkiye'nin de aralarında bulunduğu birçok ülkenin ABD ve İran'a yeni bir öneri ilettiğini açıkladı. Anadolu Ajansı, Fidan'ın iki tarafın görüşmeleri sonuçlandırmak için 'yeterli iradeye' sahip olduğunu söylediğini aktardı.

Fidan, ancak müzakere iradesi ile imzalanmış bir anlaşma arasında büyük fark bulunduğunu belirtti. Önerinin ayrıntıları ve resmi belgeler kamuoyuna açıklanmadı.

ABD ve İran'ın Türkiye'nin önerisini kabul edip etmediği veya sonraki görüşmeler için bir takvim belirlenip belirlenmediği bilinmiyor. Bu nedenle arabuluculuk önerisinin doğrudan görüşmelerin yeniden başlamasına ya da savaşın sona ermesine yol açtığını söylemek mümkün değil.

Hürmüz Boğazı, ABD ile İran arasındaki görüşmelerin temel gündem maddelerinden biri olarak öne çıkıyor. Haziran ayındaki mutabakat zaptında İran'ın ticari gemilerin güvenli geçişi için 60 gün boyunca çaba göstermesi, ABD'nin ise 30 gün içinde deniz ablukasını sona erdirmesi öngörülüyordu.

Taraflar, boğazın gelecekteki yönetimi ve deniz hizmetleri sistemini de görüşme kararı aldı. Mutabakat zaptı nihai bir barış anlaşması olarak değil, sonraki görüşmelere temel oluşturacak bir belge olarak hazırlandı.

Belgede ayrıca İran'ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık (yaklaşık 416 trilyon won) bir plan hazırlanması ve İran'ın dondurulmuş varlıklarının kullanım olasılığının görüşülmesi öngörüldü.

Gulf News, İran tarafının Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için savaşın ve ABD'nin deniz ablukasının sona erdirilmesi, yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıkların iade edilmesi ve bölgede ateşkes sağlanması gibi koşullar talep ettiğini bildirdi. Mohsen Rezaei, ABD'nin bu koşulları kabul etmesi halinde boğazın yeniden açılabileceğini söyledi.

Ancak söz konusu '7 talep'in tamamının metni ve resmi belgeleri kamuoyuna açıklanmadı. Doğrulanmış talepler ile açıklanmayan maddelerin birbirinden ayrılması gerekiyor.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı, İran'daki gelişmelerin Türkiye ve Azerbaycan'ın güvenliği, istikrarı ve refahını doğrudan etkilediğini açıkladı. Türkiye'nin hem ABD hem de İran ile ilişkilerini sürdürmesi, Ankara'ya bir arabuluculuk kanalı üstlenme imkânı sağlayabilir.

Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğine ilişkin belirsizlik, petrol taşımacılığını, deniz sigortası primlerini ve tedarik zinciri maliyetlerini etkileyebilir. Boğaz çevresindeki gerilim uzadıkça enerji ve deniz taşımacılığı piyasalarındaki oynaklık da artabilir.

TokenPost, daha önce Hürmüz geçiş güzergâhı konusunda anlaşma sağlansa bile tam kapsamlı yeniden açılış için ek koordinasyon gerektiğini bildirmişti. O dönemde de güzergâh anlaşması ile boğaz genelinde normal seyrüsefer arasında ayrı prosedürlerin bulunduğu belirtilmişti.

Sanal varlık piyasalarında Orta Doğu'daki gerilim, riskli varlıklarda oynaklığa yol açan unsurlardan biri oldu. CoinDesk, ABD'nin eylül ayının başında İran'a yönelik hava saldırıları sırasında Bitcoin'in (BTC) yaklaşık yüzde 1, Solana'nın (SOL) ve Tron'un (TRX) ise yüzde 3'ten fazla gerilediğini bildirdi.

Ancak bu hareketin askeri çatışma ile petrol ve faiz oranlarındaki değişimlere verilen tepki olarak analiz edildiği, Türkiye'nin arabuluculuk önerisinin açıklanmasından kaynaklandığının doğrulanmadığı belirtildi. Bu gelişmenin de sanal varlık fiyatlarından çok enerji ve deniz taşımacılığı değişkenleriyle bağlantılı olduğu değerlendiriliyor.

Görüşmelerin yeniden başlayıp başlamadığını değerlendirmek için Türkiye'nin önerisinin yayımlanması, ABD ve İran'ın resmi yanıtları ile Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer koşullarına ilişkin sonraki anlaşmaların doğrulanması gerekiyor.