Buğday fiyatı %25 arttı: Karadeniz ihracatında aksama

Buğday fiyatları 2026 yılının ocak ayına göre yaklaşık %25 artarak iki yılın en yüksek seviyesine çıktı. Karadeniz üzerinden tahıl taşımacılığındaki aksamaya Kuzey Yarımküre'deki kuraklık ve üretim düşüşü beklentisi eşlik etti.

Uluslararası Gıda Politikası Araştırma Enstitüsü (IFPRI), 2026'da buğday fiyatlarının ocak seviyesine kıyasla yaklaşık %25 yükseldiğini analiz etti. Rusya ve Ukrayna'nın 2025/26 sezonunda dünya buğday ticaretinin yaklaşık %32'sini oluşturması nedeniyle Karadeniz limanları ve gemi seferlerindeki aksamanın küresel tedarik zincirini etkilediği belirtildi.

Temmuz sonunda Karadeniz genelindeki sevkiyat hacmi geçen yılın aynı dönemine göre %40'tan fazla azaldı. Ukrayna bazı ürünleri Tuna Nehri ile demir yolu ve kara taşımacılığı üzerinden yönlendirebiliyor. Ancak bu yöntemler deniz taşımacılığından daha pahalı ve kapasite açısından da sınırlı.

Karadeniz'deki taşımacılık aksamaları hasat dönemine denk geldi. Ukrayna tarım bakanı, ağustos ayının ilk 12 gününde tahıl ihracatının 590 bin tonla sınırlı kaldığını ve gerekli seviyenin yaklaşık %30'una ulaştığını açıkladı.

Odesa Limanı, Ukrayna'nın ihracat hacminin normal şartlarda yaklaşık %90'ını işliyor. EFE, temmuz ayında Odesa Limanı'na 67 saldırı ve gemilere 57 saldırı düzenlendiğini bildirdi.

Fiyat artışı yalnızca savaşla açıklanamıyor. ABD, Kanada ve Avrupa'daki kuraklık ile üretim düşüşü beklentisi, Karadeniz taşımacılığındaki aksamayla aynı dönemde ortaya çıktı. Böylece başlıca ihracatçıların tedarik koşulları birlikte kötüleşti.

ABD Tarım Bakanlığı (USDA), temmuz tarihli verilerinde ABD'de kışlık buğday üretiminin geçen yıla göre %29 azalacağını öngördü. ABD üretimindeki düşüş beklentisi, Karadeniz kaynaklı arz açığını telafi edebilecek alternatif ürün miktarı üzerinde de baskı oluşturabilir.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), ağustos 2026'da uluslararası buğday fiyatlarının önceki aya göre %2,6, geçen yılın aynı ayına göre %15,0 arttığını açıkladı. FAO, başlıca yükseliş nedenleri arasında Karadeniz ihracat lojistiğindeki aksamayı, Avrupa'nın üretim tahminlerindeki düşüşü ve ABD dolarındaki zayıflığı gösterdi.

Aynı ay Dünya Gıda Fiyat Endeksi 133,3 olarak gerçekleşti. Endeks aylık bazda %1,9, yıllık bazda %2,5 yükseldi. Buğday fiyatındaki artış genel gıda fiyat endeksindeki artışı aşsa da iki endeksin kapsadığı ürünler ve hesaplama yöntemleri farklı.

Ancak mevcut durumu 2022'de savaşın ilk döneminde yaşanan gıda kriziyle aynı seviyede değerlendirmek mümkün değil. FAO, 2026/27 döneminde küresel tahıl stoklarının kullanıma oranının %31,6 ile tarihsel ölçütler açısından görece istikrarlı kalacağını öngördü.

IFPRI de son dönemde buğday fiyatlarının yükseldiğini, ancak 2022 başındaki zirveye yaklaşılmadığını analiz etti. Stok koşulları hızla kötüleşmediği sürece arz aksamasının doğrudan küresel çapta gıda kıtlığına yol açacağını söylemek mümkün değil.

Talebin alternatif tedarik kaynaklarına yöneldiği de görülüyor. S&P Global, Güneydoğu Asya ve Bangladeş'teki alıcıların Karadeniz menşeli ürünler yerine Avustralya buğdayı aramasıyla Avustralya ve Kanada buğdayı fiyatlarının 2023'ten bu yana yüksek seviyelere çıktığını analiz etti.

Alternatif ürünlere yönelim arz açığını kısmen azaltabilir. Ancak taşıma mesafesi ile sigorta ve nakliye maliyetlerindeki artış fiyat baskısını artırabilir. Karadeniz limanlarına yönelik saldırılar uzarsa yalnızca fiziksel ihracat hacmi değil, küresel tahıl ticaretinin tedarik maliyeti de yükselebilir.

Karadeniz limanlarına yönelik saldırıların ardından Novorossiysk tahıl terminalinin faaliyetlerinin durdurulması, liman seviyesindeki bir aksamanın tahıl tedarik zincirine yayılabileceğini gösterdi. Bununla birlikte, tek bir limandaki faaliyet durmasının küresel buğday piyasasına etkisini değerlendirmek için alternatif tedarik ve stok akışlarının birlikte incelenmesi gerekiyor.

Türkiye'deki gıda fiyatlarına etkisi; ithalat kaynakları, stoklar, döviz kuru ve un üreticilerinin sözleşme koşullarına göre değişebilir. Karadeniz limanlarındaki seferlerin normale dönüp dönmeyeceği ve kuraklığın başlıca ihracatçıların üretimi üzerindeki etkisi, buğday fiyatlarının geleceğinde temel değişkenler olarak öne çıkıyor.