Euro Bölgesi’nde toptan gaz fiyatlarının yarısından fazlası 1-3 ay içinde tarifelere yansıyacak

Euro Bölgesi’nde toptan doğal gaz fiyatlarındaki değişimlerin tüketici gaz tarifelerine yansıma hızı, 2022’deki enerji krizine kıyasla arttı. Buna karşılık yenilenebilir enerji üretiminin genişlemesi, gaz fiyatlarının elektrik tarifelerine geçiş etkisini zayıflattı.

Avrupa Merkez Bankası (ECB), 21’inde yayımladığı ekonomik bültende, 2026’daki enerji fiyatı şokunun 2021-2022 dönemine göre daha küçük olduğunu ancak toptan fiyatların perakende fiyatlara yansıma biçiminin değiştiğini bildirdi. Analize göre toptan gaz fiyatlarındaki değişimlerin tüketici fiyatları üzerindeki etkisi geçmişe kıyasla daha hızlı görülebilir.

ECB’nin EuroSistem ülkelerinin merkez bankaları arasında yaptığı ankete göre, Euro Bölgesi ülkelerinin yarısından fazlası toptan gaz fiyatlarındaki değişimlerin tüketici gaz fiyatlarına 1-3 ay içinde yansıyacağını öngördü. Yaklaşık onda birlik bir kesim 4-6 ay, yaklaşık üçte birlik kesim ise 7-12 ay içinde yansıma bekledi.

Geçiş hızı 2022’ye kıyasla belirgin biçimde arttı. O dönemde toptan gaz fiyatlarındaki değişimlerin tüketici fiyatlarına 13-24 ay sonra yansıyacağını belirten ülkelerin oranı yaklaşık yüzde 40 iken, bu oran 2026’da yaklaşık yüzde 5’e geriledi.

Ülkeler arasındaki farklar ise hâlâ geniş. Toptan fiyatların tüketici tarifelerine ne zaman yansıyacağı; perakende piyasasının piyasa temelli olup olmamasına, tedarikçilerin fiyatları ne sıklıkla güncellediğine ve uzun vadeli sözleşmelerin payına göre değişti.

Vergiler ve harçlar da geçişi yavaşlatan unsurlar arasında yer aldı. 2025 itibarıyla vergiler ve harçlar, Euro Bölgesi’nde ortalama gaz faturasının yüzde 31’ini, elektrik faturasının ise yüzde 27’sini oluşturdu.

Enerjiyi uzun vadeli sözleşmelerle önceden satın alan tedarikçilerin sayısı arttıkça, toptan fiyatlardaki kısa vadeli yükselişin tüketicilere yansıması sınırlı kalabilir. Buna karşılık fiyatların kısa aralıklarla güncellendiği piyasalarda toptan fiyat değişimleri perakende tarifelerde daha hızlı görülebilir.

Elektrik tarifeleri ise gaz tarifelerinden farklı bir yol izledi. Gaz, birçok piyasada elektrik toptan fiyatını belirleyen marjinal fiyatlandırma unsuru olmayı sürdürse de yenilenebilir enerji üretiminin payının artması, gaz fiyatları ile elektrik toptan fiyatları arasındaki mekanik bağlantıyı zayıflattı.

İspanya’da yenilenebilir enerji üretiminin payının yüksek olması nedeniyle gaz fiyatlarının elektrik fiyatını belirlediği saatlerin sayısı sürekli azaldı. İtalya’da ise elektrik fiyatlarının gaz fiyatları tarafından belirlenmesi hâlâ daha sık görüldü.

Bu durum, aynı gaz fiyatı şokunun ülkelerin elektrik piyasası yapısı ve üretim kaynaklarına bağlı olarak elektrik tarifelerini farklı etkilediğini gösteriyor. Yenilenebilir enerjinin payı ve fiyat düzenlemelerinin biçimi, gaz ve elektrik tarifelerinde geçişin hızını ve gücünü belirleyen unsurlar oldu.

ECB, son dönemdeki enerji fiyatı şoklarının gaz ve elektrik fiyatları üzerinden tüketici enflasyonuna farklı biçimlerde yansıdığını değerlendirdi. Bankaya göre gaz tarifeleri toptan fiyat değişimlerini daha hızlı yansıtabilirken, elektrik tarifelerinde şokun zamanı ve etkisi yenilenebilir enerji üretiminin artması ve ülke bazındaki piyasa yapıları nedeniyle dağılıyor.

ECB, eylül ayındaki para politikası açıklamasında Euro Bölgesi enflasyonunun ağustosta yüzde 3,3’e yükseldiğini, temmuzda bu oranın yüzde 2,9 olduğunu bildirdi. Enerji fiyatlarındaki artış da temmuzdaki yüzde 10,3 seviyesinden ağustosta yüzde 14,3’e çıktı.

ECB, enerji fiyatlarının yüksek seviyelerde uzun süre kalmasının diğer ürünlere ve ücretlere yönelik yukarı yönlü baskının yayılma ihtimalini artırabileceğini açıkladı. Ancak ülkelerin sözleşme yapıları ve fiyat düzenlemeleri arasındaki farklar nedeniyle Euro Bölgesi genelinde aynı etkinin ortaya çıkacağını söylemek mümkün değil.

Daha önce Euro Bölgesi enflasyonunun yüzde 3,3’e yükselmesinin ardından ECB’nin enflasyon ve büyüme göstergelerini değerlendirdiği bildirilmişti. Yeni analiz, enflasyon görünümünde yalnızca enerji fiyatlarının değil, perakende tarifelerin ayarlanma yapısının da dikkate alınması gerektiğini ortaya koydu.

ECB’ye göre gaz tarifeleri toptan fiyat değişimlerini görece hızlı yansıtabilirken, elektrik tarifelerindeki geçiş biçimi yenilenebilir enerji üretiminin payına ve ülkelerin elektrik piyasası yapısına göre farklılaşıyor.