Grönland’da 2 savunma bölgesi kurulmasına izin verildi: Üsler hemen açılmayacak

ABD, Danimarka ve Grönland 22 Eylül’de imzaladığı yeni güvenlik anlaşmasıyla Grönland’ın Narsarsuaq ve Mestersvig bölgelerinde ek savunma alanları kurulmasının önünü açtı. Ancak iki bölgedeki tesislerin yapısı ve işletilme biçimi için ek mutabakat gerektiğinden, iki ABD üssü hemen açılmış olmadı.

Anlaşma, 1951 tarihli Grönland Savunma Anlaşması’nı değiştirip tamamlıyor. Metin, Danimarka Krallığı’nın egemenliğini ve Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkını yeniden teyit ederken ABD’nin mevcut Pituffik Uzay Üssü’nü modernize edip genişletmesine izin veriyor.

Anlaşma, Narsarsuaq ve Mestersvig’in ek savunma alanları olarak belirlenebilmesini öngörüyor. Bununla birlikte tesislerin biçimi ve teknik ayrıntıları, ABD, Danimarka ve Grönland arasında yapılacak ayrı mutabakatlara bırakıldı.

ABD, Grönland’ın diğer bölgelerinde de savunma alanları veya askeri tesisler önerebilecek. Önerilerde konum, kapsam, büyüklük ve faaliyet türünün yer alması gerekiyor. Nihai uygulama yöntemi ise tarafların mutabakatıyla belirlenecek.

ABD ordusu ile araçları, uçakları ve kamu gemileri Grönland’daki savunma alanları arasında kara, hava ve deniz yoluyla hareket edebilecek. ABD uçakları Grönland toprakları ve karasuları üzerindeki hava sahasında uçabilecek veya iniş yapabilecek. ABD kamu gemileri de ayrı bir mutabakat bulunmadığı sürece karasularında su altından yaklaşma ve hareket etme hakkına sahip olacak.

Anlaşma, NATO üyesi olmayan ülkelerin askeri faaliyetlerine de sınırlamalar getiriyor. Ayrı bir mutabakat yapılmadığı sürece bu ülkeler Grönland’da insanlı veya insansız askeri tesis kuramayacak ve askeri birliklerini sürekli olarak konuşlandıramayacak.

NATO üyesi, ortağı veya Avrupa Birliği(AB) üyesi olmayan ülkelerin hükümetleri ya da yatırımcıları, Grönland’ın hassas sektörlerinde ulusal güvenlik veya kamu düzenini tehdit edebilecek kontrol ve önemli nüfuza sahip olamayacak. Anlaşma metninde hassas sektörlerin ayrıntılı listesi veya yatırım inceleme prosedürü yer almadı.

Bu madde Çin veya Rusya gibi belirli ülkeleri ya da şirketleri doğrudan hedef almıyor. Ancak NATO üyesi olmayan ülkelerin askeri tesis kurmasını ve stratejik alanlara yatırım yapmasını sınırlayabilecek hukuki bir çerçeve oluşturuyor.

ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmanın ABD’nin Grönland güvenliği üzerindeki ‘kalıcı kontrolünü’ güvence altına aldığını söyledi. Beyaz Saray ise anlaşmanın uzun vadede ABD’nin güvenlik çıkarlarını ve Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’nün(NATO) Arktik bölgesindeki rolünü güçlendirdiğini değerlendirdi.

Anlaşma metninde ABD’nin askeri erişim hakkının genişletilmesinin yanı sıra Danimarka’nın egemenliği ve Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkı da yer alıyor. Bu nedenle ABD’nin Grönland’ın egemenliğini devraldığı sonucuna varılabilecek bir dayanak bulunmuyor. Kesinleşen değişiklik, askeri erişim ve tesislerin genişletilmesinin kurumsal bir çerçeveye kavuşturulması oldu.

Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen, üsler fiilen kurulsa bile Narsarsuaq sakinlerinin zorla yerinden edilmeyeceğini söyledi. Dışişleri Bakanı Múte B. Egede ise yeni askeri tesislerin kurulması halinde Grönland tarafının görüşmelere katılması ve halkın bölgede yaşamaya devam edebilmesi gerektiğini belirtti. Narsarsuaq ve Mestersvig’de inşaatın veya işletmenin ne zaman başlayacağı açıklanmadı.

Anlaşma, ABD’nin Grönland güvenliği üzerinde ‘kalıcı kontrol’ sağlayacak bir mutabakatı ilerlettiğine ilişkin önceki haberin devamı niteliğinde. Önceki görüşmeler aşamasında anlaşma metninin yayımlanması ve Danimarka ile Grönland parlamentolarındaki süreçler bekleniyordu; bu nedenle anlaşma henüz hemen yürürlüğe girecek aşamada değildi.

Anlaşmanın bir sona erme tarihi bulunmuyor. Değişiklik yapılabilmesi için 1951 tarihli savunma anlaşması uyarınca karşılıklı onay gerekiyor. Grönland’ın bağımsız olması halinde de Danimarka ve Grönland, bağımsız devletin NATO’da kalmasını ve anlaşmadan doğan hak ve yükümlülükleri devralmasını güvence altına almak zorunda olacak.

Anlaşma, Danimarka ve Grönland’daki parlamento süreçlerinin tamamlandığını bildiren diplomatik notanın ABD’ye ulaştığı gün yürürlüğe girecek. Anlaşmanın yalnızca 22 Eylül’de imzalanmasıyla hemen yürürlüğe girip girmediği doğrulanmadı.

Anlaşmada kripto varlık veya blok zinciri sektörüne doğrudan değinilmiyor. Yarı iletken tedarik zinciriyle doğrudan bir bağlantı da kurulmadığından, gelişmenin yerel kripto varlık piyasası üzerindeki doğrudan etkisinin sınırlı kalması bekleniyor.