14 milyar dolarlık Tayvan silah satışında Kongre bildirimi gecikti: Xi Jinping’den bağımsızlık karşıtı tutum talebi

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, ABD Başkanı Donald Trump’tan Tayvan’ın bağımsızlığına karşı tutumunu açıkça ortaya koymasını istedi. ABD yönetimi, Kongre düzeyinde ön onay ve incelemeden geçen 14 milyar dolarlık (yaklaşık 19,2 trilyon won) silah paketine ilişkin Kongre bildirim sürecini henüz başlatmadı.

Xi Jinping ve Başkan Trump, 24’ünde (yerel saatle) Beyaz Saray’da bir zirve gerçekleştirdi. Xi, ABD’nin “Tayvan’ın bağımsızlığına karşı doğru tutumunu koruması gerektiğini” söyledi.

Xi, Tayvan meselesinin dikkatli şekilde ele alınmasının Çin-ABD stratejik iş birliği ve ikili ilişkilerin gelişimi için temel oluşturacağını belirtti. Zirve öncesinde Çin’in Tayvan konusunda kırmızı çizgi uyarısı yaptığına ilişkin haberin ardından Tayvan meselesi görüşmelerin başlıca gündem maddelerinden biri olarak yeniden öne çıktı.

“Tayvan’ın bağımsızlığına karşı çıkmak” ifadesi, ABD’nin şimdiye kadar kullandığı “Tayvan’ın resmi bağımsızlığını desteklememek” ifadesinden daha güçlü olarak değerlendiriliyor. Bloomberg, bu açıklamanın ABD’nin Tayvan politikasına ilişkin söylemini değiştirmesi yönünde açık bir talep anlamına geldiğini bildirdi. Ancak Beyaz Saray, zirvede Tayvan meselesinin görüşülüp görüşülmediğini ayrıntılı şekilde açıklamadı.

Tayvan Dışişleri Bakanlığı, Çin tarafının açıklamalarına itiraz etti. Bakanlık, Çin’in gerçekleri çarpıtarak kendi tutum ve iddialarını tek taraflı biçimde aktardığını belirtti.

Tayvan Dışişleri Bakanlığı, Tayvan’ın egemenliğinin tüm Tayvan halkına ait olduğunu ve Tayvan’ın geleceğine halkın demokratik yollarla karar vermesi gerektiğini açıkladı. Çin’in talebi ile Tayvan’ın itirazı karşı karşıya gelirken ABD hükümetinin sonraki tutumu açıklanmadı.

ABD’nin Tayvan’a yönelik silah satış planı aylardır erteleniyor. ABD, Kongre düzeyinde ön onay ve incelemeden geçen 14 milyar dolarlık satış planına ilişkin bildirim sürecini henüz başlatmadı. Açıklamanın kasım ayındaki Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi veya aralık ayındaki G20 zirvesinden sonraya bırakılması gündeme geldi.

South China Morning Post, nihai kararın Trump yönetimi içindeki Çin karşıtı sertlik yanlıları ile Tayvan’la ilgili lobi grupları arasında bir uzlaşma şeklinde ortaya çıkabileceğini bildirdi. Ancak bu haber, silah satış planının nihai açıklama tarihi veya yapısının kesinleştiği anlamına gelmiyor.

Silah satışının Kongre’ye bildirilmesi ile silahların fiilen teslim edilmesi birbirinden ayrı süreçlerdir. ABD’nin satış planını Kongre’ye bildirmesinin ardından Tayvan’ın silahları alabilmesi için sonraki prosedürlere geçebileceği belirtiliyor.

Eski ABD Donanması Tümamiral Mark Montgomery (Mark Montgomery), “Silah satış bildirim süreci başlatılmalı ki Tayvan silahları alma aşamasına geçebilsin” dedi. Montgomery, satış bildirimi ile fiili teslimatın ayrı süreçler olduğunu ve 14 milyar dolarlık anlaşmanın birden fazla paket halinde açıklanabileceğini savundu.

Çin-ABD zirvesi öncesinde Tayvan’a silah satışının ertelenebileceği ihtimali de gündeme gelmişti. Zirve öncesinde Çin’in Tayvan konusunda kırmızı çizgi uyarısı yaptığına ilişkin haberle birlikte silah satışı, iki ülke arasındaki müzakerelerin başlıca başlıklarından biri olarak değerlendirildi.

Daha önce iki ülke liderlerinin zirvesinde Tayvan, yapay zekâ (AI), ticaret ve İran konularının ele alınmasının planlandığı bildirilmişti. Zirve takviminin başladığına ilişkin TokenPost haberinin ardından görüşme gerçekleşti. Ancak ABD’nin Tayvan politikasındaki ifadeleri değiştireceği veya silah satışını Kongre’ye bildireceği yönünde bir karar açıklanmadı.

ABD’nin Tayvan’a yönelik silah satış planını Kongre’ye ne zaman bildireceği ve 14 milyar dolarlık paketi tek seferde mi yoksa bölerek mi açıklayacağı, sonraki sürecin temel başlıkları olacak. Şu ana kadar açıklamanın kasım ayındaki APEC zirvesi ve aralık ayındaki G20 zirvesinden sonraya bırakılabileceği değerlendiriliyor.