Çin, nadir toprak mıknatıslarının yüzde 94’ünü, rafinasyonun yüzde 91’ini karşılıyor

Çin, 2024’te mıknatıs üretiminde kullanılan nadir toprak elementlerinin madenciliğinin yüzde 60’ını, rafinasyon üretiminin yüzde 91’ini ve sinterlenmiş kalıcı mıknatıs üretiminin yüzde 94’ünü karşıladı. Maden kapasitesini artırmak tek başına tedarik zincirini çeşitlendirmeye yetmiyor; cevheri rafine edecek, metal ve mıknatısa dönüştürecek tesislerin de kurulması gerekiyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Çin dışında nadir toprak madenciliği projelerinin arttığını ancak rafinasyon ve ayrıştırma, metal üretimi ve mıknatıs imalatı kapasitelerinin bu artışın gerisinde kaldığını belirtti. Tedarik zinciri cevherin çıkarılmasıyla tamamlanmıyor. Elementler önce ayrıştırılarak oksitlere, ardından metallere ve alaşımlara dönüştürülüyor; son aşamada kalıcı mıknatıslar üretiliyor.

IEA, metal üretimi ile mıknatıs imalatını tedarik kaynaklarını çeşitlendirmenin önündeki darboğazlar olarak gösterdi. Alternatif motor tasarımları ve yeni mıknatıs malzemeleri geliştirmenin yanı sıra, bugün kullanılan nadir toprak mıknatıslarını üretecek tesislere de ihtiyaç var. Çin’in üretimdeki payı, madenciliğe kıyasla rafinasyon ve mıknatıs imalatında daha yüksek.

Çin Ticaret Bakanlığı ile Gümrük Genel İdaresi, Nisan 2025’te samaryum, gadolinyum, terbiyum ve disprosyumun da aralarında bulunduğu yedi element ve ilgili ürünlere ihracat izni şartı getirdi. Bu uygulama kapsamlı bir ihracat yasağı değildi. IEA, kontrollerin ardından nisan ve mayıs aylarında ilgili nadir toprak elementleri ile mıknatısların ihracatının keskin biçimde düştüğünü, ABD ve Avrupa’daki otomotiv üreticilerinin tedarik güçlüğü yaşadığını bildirdi. İzinlerin verilmesiyle ihracat hacmi daha sonra toparlandı.

Nadir toprak kalıcı mıknatısları otomotivin yanı sıra savunma sanayisinde de kullanılıyor. ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO), neodimyum-demir-bor mıknatısların güçlü manyetik özellikleri ve yüksek sıcaklıklara dayanıklılıkları sayesinde radar, güdüm sistemleri ve hassas güdümlü silahlarda yer aldığını açıkladı.

IEA’nın verilerine göre Çin, nadir toprak rafinasyonunun yüzde 91’ini ve kalıcı mıknatıs üretiminin yüzde 94’ünü karşılıyor. Çin dışında, madencilikten çok işleme aşamasında üretim kapasitesi yetersiz. Bu nedenle yeni madenler açmak, tedarik zincirindeki bağımlılığı tek başına azaltamıyor.

Kuzey Amerika’da geliştirilen REalloys($ALOY) projesi, üretim kapasitesi kurma sürecinin hangi aşamada olduğunu gösteriyor. Yerli kalıcı mıknatıs üreticisi JS Link (127120) ile REalloys, Temmuz 2026’da Kuzey Amerika’da nadir toprak işleme ve kalıcı mıknatıs üretimi iş birliği olasılığını değerlendirmek üzere bir niyet mektubu imzaladı. Belge bağlayıcı değil ve nihai bir sözleşme imzalanıp imzalanmayacağı henüz belli değil.

ABD Ordusu arazisinin kullanılmasına yönelik proje de kira görüşmeleri aşamasında. ABD Ordusu, 25 Haziran 2026’da Utah eyaletindeki Tooele Ordu Deposu’nda REalloys ile uzun süreli kiralama için koşullu bir süreç yürüttüğünü duyurdu. Resmî kira sözleşmesi henüz imzalanmadı. Ordu, çevresel inceleme ve izin süreçleri tamamlanmadan inşaata başlanamayacağını belirtti.

Üretim takvimindeki aşamaları birbirinden ayırmak gerekiyor. REalloys, Ağustos 2026’da yayımladığı ikinci çeyrek sonuçlarında ağır nadir toprak metalleri tesisinin test çalışmalarını 2028’in ilk çeyreğinde, ilk faaliyetlerini ise aynı yılın ilk yarısında başlatmayı hedeflediğini açıkladı. Hammadde iş birliği, mıknatıs üretimine yönelik niyet mektubu, arazi kiralama görüşmeleri ve metal üretim tesisinin devreye alınması birbirinden ayrı aşamalar.