%5 net servet vergisi Kaliforniya’da 3 Kasım’da oylanacak

Kaliforniya sakinleri, milyarderlerin net servetinden bir defaya mahsus %5 vergi alınmasını öngören 40 No’lu Öneri (Proposition 40) için 3 Kasım’da sandık başına gidecek. Oylama öncesinde ekonomistler, daha geniş bir mükellef kesimine uygulanacak emlak vergisinin tek seferlik servet vergisinden daha kalıcı gelir sağlayabileceğini savundu.

Princeton Üniversitesi’nden ekonomist Owen Zidar ile Chicago Üniversitesi Booth İşletme Fakültesi’nden ekonomist Eric Zwick, 29 Ekim’de New York Times’ta yayımlanan yazılarında daha geniş bir mükellef grubunun ödeyeceği emlak vergisini önerdi. Bu öneri, oylamaya sunulan 40 No’lu Öneri’den ayrı bir vergi reformu çağrısı.

40 No’lu Öneri, 1 Ocak 2026’da Kaliforniya’da ikamet eden milyarderleri kapsıyor. Vergi, net servetin %5’i üzerinden hesaplanacak; gayrimenkuller ile emeklilik ve emeklilik tasarruf hesapları genel olarak vergi dışında tutulacak.

Vergi ödemeleri 2027’de başlayacak. Ek maliyeti kabul eden mükellefler ödemeyi beş yıla yayabilecek. Gelirin %90’ının sağlık hizmetlerine, kalan kısmının ise eğitim, gıda yardımı ve vergi idaresine ayrılması planlanıyor.

Kaliforniya Yasama Analisti Ofisi, 2026 tarihli resmi seçmen rehberinde verginin birkaç yıl boyunca on milyarlarca dolarlık geçici gelir sağlayabileceğini tahmin etti. Ofis, milyarderlerin eyaletten ayrılması nedeniyle mevcut eyalet gelir vergisi tahsilatının yılda 1 milyar doların altında azalabileceği olasılığını da belirtti.

Jasper Boll, Emmanuel Saez ve Gabriel Zucman, Ağustos 2026’da güncelledikleri araştırmada servet vergisi gelirini yaklaşık 100 milyar dolar olarak hesapladı. Resmi tahmin ile araştırmacıların hesabı farklı tarafların farklı varsayımlarına dayandığından aynı temeldeki tahminler olarak değerlendirilemez.

Kaliforniya Eşitleme Kurulu (California State Board of Equalization), 2024-25 mali yılında emlak vergisi gelirini yaklaşık 100 milyar dolar olarak kaydetti. Eyalette emlak vergilerinden hâlihazırda yılda bu düzeyde gelir elde ediliyor.

Bu tutar, konutların yanı sıra ticari mülklerden de alınan ve zaten tahsil edilmiş vergileri gösteriyor; vergi oranı değişirse oluşacak ek geliri ifade etmiyor. Gelir ağırlıklı olarak okullara ve yerel yönetimlere aktarılıyor. Bu nedenle kullanım alanı, sağlık hizmetlerini hedefleyen 40 No’lu Öneri’den farklı.

Kaliforniya’nın emlak vergisi sistemi, 1978’de kabul edilen 13 No’lu Öneri’ye (Proposition 13) dayanıyor. Temel vergi oranı, mülkün değerinin %1’iyle sınırlandırılırken vergilendirilebilir değerdeki yıllık artış da kural olarak %2’yi aşamıyor.

Minneapolis Federal Rezerv Bankası (Federal Reserve Bank of Minneapolis), 2024 tarihli bir araştırmada Kaliforniya’nın ortalama emlak vergisi oranının %0,8’den Teksas düzeyindeki %2’ye çıkarıldığı bir modeli ele aldı. Modelde Kaliforniya’daki konut fiyatları %18 daha düşük, eyalet genelindeki konut sahipliği oranı ise %4,6 daha yüksek çıktı.

Bu oranlar, politikanın uygulanmasından sonra gözlenmiş sonuçlar değil, varsayımsal bir durumu hesaplayan modelin çıktıları. Modelde 50’li yaşların sonlarından itibaren konut sahipliği oranı temel senaryonun altında kaldı. Süregelen vergi yükünün yaşlıların evlerini satma ya da elde tutma kararlarını etkileyebileceği görüldü.

Servet vergisine ilişkin daha düşük bir gelir tahmini de bulunuyor. Benjamin Jaros ve Joshua Rauh, Ekim 2026’da yayımlanan Ulusal Ekonomik Araştırma Bürosu (NBER) çalışma makalesinde vergi gelirini yaklaşık 30 milyar dolar olarak hesapladı. Milyarderlerin eyaletten ayrılmasının uzun vadeli gelir vergisi kaybını hesaba katan araştırmacılar, net bugünkü değerin 38,9 milyar dolar azalacağı sonucuna vardı.

Saez ve diğer destekçi ekonomistler, karşı görüş metinlerinde tek seferlik bir verginin kalıcı göç etkisi yaratacağı varsayımına itiraz etti. TokenPost’un daha önce aktardığı vergi uzmanları anketinde 105 katılımcının 73’ü (%69,5) 40 No’lu Öneri’ye karşı çıktı. Bu sonuç, ankete katılanların görüşünü yansıtıyor; seçmenlerin tamamının tutumuyla aynı kabul edilemez.

Kaliforniya’nın resmi seçmen rehberine göre, aynı oylamadaki 41 veya 42 No’lu Öneri 40 No’lu Öneri’den daha fazla evet oyu alırsa mahkeme öneriler arasında çatışma bulunduğuna karar vererek 40 No’lu Öneri’nin yürürlüğe girmesini engelleyebilir.