AEB’nin yetkili sermayesi 5 milyar dolar; APPO Genel Sekreteri 500 milyon dolardan söz etti

Afrika Enerji Bankası (Africa Energy Bank, AEB), 5 milyar dolarlık yetkili sermayeyle resmen kuruldu. Afrika Petrol Üreten Ülkeler Örgütü (APPO) Genel Sekreteri’nin kuruluş öncesinde sözünü ettiği 500 milyon dolar ise fiilen ödenmiş sermayeden ayrı değerlendirilmelidir.

APPO, kuruluş açıklamasında 31 Ekim’de Nijerya’nın Abuja kentinde düzenlenen ilk genel kurulda bankanın ilk başkanının seçildiğini ve yönetim kurulunun oluşturulduğunu bildirdi. Helmy Ghazi ilk başkan seçildi. Yönetim kurulunda kamu ve özel sektör ile politika kurumlarından temsilciler yer alıyor. Açıklamada banka, bağımsız bir pan-Afrika finans kuruluşu olarak tanımlandı.

Bankanın faaliyet alanı petrol ve gaz arama ile üretiminden taşımacılık, işleme, rafinaj ve dağıtıma kadar uzanıyor. APPO’nun banka tanıtımında temiz enerjiye geçişi desteklemek de kurumun görevleri arasında gösteriliyor.

5 milyar dolar, bankanın belirlediği yetkili sermaye sınırını ifade ediyor. Bu tutar, bankanın aynı miktarda nakde sahip olduğu veya bu parayı hemen kredi olarak verebileceği anlamına gelmiyor.

APPO Genel Sekreteri Farid Ghezali, 15 Ekim’de S&P Global Energy’ye verdiği röportajda “500 milyon dolarlık sermaye var” dedi. S&P Global Energy, 500 milyon dolarlık başlangıç kaynağının APPO üyesi ülkeler ve Afrika İhracat-İthalat Bankası (Afreximbank) tarafından sağlandığını bildirdi.

Kuruluş açıklamasında fiilen ödenen sermaye veya kredi kaynakları açıklanmadı. Bu nedenle 500 milyon dolar, S&P Global Energy’nin aktardığı başlangıç kaynağı tutarı olarak değerlendirilmeli; resmî açıklamayla doğrulanan ödenmiş sermayeyle karıştırılmamalı.

AEB planı bu kuruluş açıklamasıyla ilk kez gündeme gelmedi. Afreximbank ve APPO, Haziran 2024’te bankanın kuruluş anlaşması ve tüzüğünü imzaladı.

Ghezali, Haziran 2026’da yayımlanan bir makalesinde bankanın faaliyete geçmesi için o yılın eylül ayını hedef göstermişti. Resmî kuruluş açıklaması 31 Ekim’de yapıldı; açıklamada kredilerin hangi tarihte başlayacağı belirtilmedi.

Afreximbank ve APPO, kuruluş açıklamasında Afrika’nın enerji yatırımı ihtiyacını 200 milyar dolar olarak tahmin etti. İki kurum, geleneksel finans kuruluşlarının fosil yakıt projelerine sağladığı finansmanı azaltmasını da bankanın kuruluş gerekçeleri arasında gösterdi.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Afrika’daki enerji projelerine kamu ve kalkınma finansmanı kuruluşlarının sağladığı kaynağın 10 yılda yaklaşık üçte bir azalarak 2024’te 20 milyar dolara gerilediğini hesapladı. IEA, Çin’deki kalkınma finansmanı kuruluşlarının harcamalarının yüzde 85’ten fazla düşmesini başlıca nedenlerden biri olarak gösterdi.

Özel sektörün temiz enerji yatırımları farklı bir seyir izledi. IEA verilerine göre bu yatırımlar 2019’da yaklaşık 17 milyar dolarken 2024’te yaklaşık 40 milyar dolara çıktı.

Elektriğe erişim verileri farklı kapsamları ölçüyor. IEA, Afrika’da elektriğe erişemeyen nüfusu 600 milyon olarak tahmin etti. APPO’nun banka tanıtım sayfasında ise modern enerji hizmetlerine erişemeyen nüfus 900 milyonun üzerinde gösterildi.

APPO, petrol ürünü ithalatına bağımlılığı azaltmayı ve Afrika içindeki enerji ticaretini artırmayı hedeflediğini açıkladı. Bankanın faaliyet alanı hem petrol ve gazı hem de temiz enerjiye geçişi kapsıyor.

Greenpeace Afrika, kuruluş açıklamasından önce, 13 Ekim’de düzenlenen Afrika Enerji Haftası etkinliğinde yeni petrol ve gaz geliştirme faaliyetlerinin genişletilmesine karşı protesto düzenledi. Finans kuruluşlarına, sigorta şirketlerine ve yatırımcılara kaynaklarını yerel toplulukların öncülük ettiği yenilenebilir enerji projelerine yöneltme çağrısı yaptı. Bu açıklama, AEB’nin kuruluş duyurusuna doğrudan bir yorum değildi.

Ghezali röportajında 2027’de en az üç projeye finansman sağlamayı hedeflediğini söyledi. Ayrıca 2027 sonuna kadar 10 milyar dolar kaynak toplamayı amaçladığını belirtti. Bu hedefler, onaylanmış kredi sayısını veya güvence altına alınmış fon miktarını göstermiyor.