Yapay zekâya satın alma kararını bırakma oranı en fazla %11; ev ürünlerinde seçenek daraltma %31

ABD’li tüketicilerin satın alma kararını yapay zekâya devretmeye yönelik isteği, düşük riskli ürünlerde bile en fazla %11’de kaldı. Yapay zekâyı ürün aramak ve karşılaştırmak için kullanmakla son seçimi ona bırakmak farklı tercihler olarak öne çıktı.

Gartner, Ocak 2026’da ABD’de 322 tüketiciyle yaptığı araştırmanın sonuçlarını 27 Mayıs’ta yayımladı. Katılımcıların %31’i ev ürünlerinde, %28’i kişisel elektronik ürünlerde seçenekleri yapay zekânın daraltmasına izin verebileceğini belirtti.

Gartner’da pazarlama alanında başkan yardımcısı ve analist olan Kate Muhl, “Tüketiciler satın alma kararını yapay zekâya devretmek yerine daha iyi bilgi edinmek, fiyatları karşılaştırmak ve seçenekleri daraltmak istiyor” dedi. Bu değerlendirme, yapay zekânın bilgi aracı olarak kullanılmasıyla son kararın ona bırakılması arasındaki farkı vurguluyor.

McKinsey’nin Haziran 2026’da 11 pazarda yaklaşık 21 bin tüketiciyle yaptığı araştırmada, katılımcıların %56’sı son üç ayda yapay zekâ sohbet veya arama araçlarını, %27’si ise perakendecilerin yapay zekâ alışveriş asistanlarını kullandığını bildirdi. Yapay zekâ kullananların %14’ü bu araçlarla bir satın alma işlemini tamamladığını söyledi. Perakendeci asistanlarının ödeme veya ödeme adımına “yardımcı olduğunu” belirtenlerin oranı %15 oldu. Ancak sorular farklı biçimde sorulduğu için bu iki oran doğrudan karşılaştırılamaz.

Adobe’nin Eylül 2026 verilerine göre ABD’deki perakende sitelerine yapay zekâ bağlantıları üzerinden gelen ziyaretçilerin satın alma dönüşüm oranı, diğer ziyaretçilerden %90 daha yüksekti; ziyaret başına gelir de %83 fazlaydı. Yapay zekâ kaynaklı ziyaretler bir önceki yılın aynı ayına kıyasla %71 arttı. Analiz, ABD perakende sitelerinde 1 trilyondan fazla ziyareti, 100 milyon ürünü ve 18 ürün kategorisindeki işlem verilerini kapsadı. Bu bağlantılara tıklayan ziyaretçilerin satın alma niyeti zaten daha yüksek olabileceğinden, veriler tek başına yapay zekânın ek satış yarattığını veya ödemeyi doğrudan gerçekleştirdiğini göstermiyor.

Forrester, Nisan 2026’da ABD, Birleşik Krallık ve Kanada’daki yetişkin internet kullanıcılarıyla anket yaptı; sonuçları haziranda yayımladı. Katılımcıların yaklaşık dörtte üçü, önceden harcama limiti ve kurallar belirleseler bile yapay zekânın kendi başına ödeme yapmasını istemediğini söyledi. Kontrolü kaybetme, hata halinde sorumluluk ve gizliliğin korunması başlıca kaygılar arasında yer aldı. Katılımcılar satın alma onayı ve harcama limitlerinin yanı sıra yapay zekâ faaliyetlerinin kaydını ve sorun çıktığında destek almayı da istedi.

Visa, 5 Kasım’da 12 araştırma laboratuvarına ait 22 yapay zekâ modelinin 15 alışveriş görevini üçer kez tamamladığı bir kıyaslama yayımladı. Genel başarı oranı %57,2 oldu. Aynı modelin aynı görevi üç denemenin tamamında başarma oranı ise %34,2’de kaldı. Başarısız denemelerin %54’ünde yapay zekâ satın alma kararını verdi.

Test, sohbet sırasında gereksinimleri anlayıp ürün seçme aşamasını ölçtü; gerçek ödeme ve teslimat süreçlerini kapsamadı. Bu nedenle başarı oranı, siparişlerin başarıyla tamamlanma oranı olarak yorumlanamaz. Ürün seçiminin doğruluğu ile ödeme ve teslimat performansını ayrı değerlendirmek gerekiyor.

Şirketler, ürün aramadan satın almaya uzanan süreci birbirine bağlamak için standartlar geliştiriyor. Bu standartlar tüketici, yapay zekâ, satıcı ve ödeme şirketleri arasında ürün bilgisi ile sipariş taleplerinin nasıl aktarılacağını düzenliyor.

Google, Ocak 2026’da ürün keşfinden satın alma sonrası desteğe kadar uzanan Universal Commerce Protocol’ü (UCP) duyurdu.

OpenAI’ın Agentic Commerce Protocol (ACP) belgesi, satıcının siparişi doğruladığı ve ödemeyi mevcut ödeme sağlayıcısı üzerinden aldığı bir yapıyı açıklıyor. Tek seferlik yetkilendirilmiş ödeme talebinde azami tutar ve son kullanma zamanı belirleniyor. Belgede, protokolle uyumlu ilk ödeme uygulaması olarak Stripe’ın paylaşımlı ödeme tokenı gösteriliyor.

Bu standartlar, yapay zekâ ajanları ile satıcılar arasındaki talep biçimini ve ödeme yetkisini düzenliyor. Standartların benimsenmesi, önerilen ürünlerin tüketicinin isteğine uygun olacağını veya teslimatın sorunsuz gerçekleşeceğini tek başına garanti etmiyor.

Stripe ve Tempo, Mart 2026’da stablecoin ve kart ödemelerini destekleyen Machine Payments Protocol’ü (MPP) duyurdu. MPP, yapay zekâ ajanlarının API’ler gibi dijital hizmetleri kullanırken ödeme gönderip almasına yönelik süreci ele alıyor.

Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), 2026 yıllık ekonomik raporunda 2025’teki stablecoin işlem hacmini tahmin ederken aynı kişinin sahip olduğu cüzdanlar arasındaki işlemler çıkarıldığında hacmin önemli ölçüde azaldığını belirtti. Raporda başlıca kullanım alanları olarak kripto varlık işlemleri ve bazı yurt dışı değer saklama faaliyetleri sıralandı. Toplam stablecoin işlem hacmi, yapay zekâ destekli alışveriş ödemelerine yönelik talep olarak yorumlanamaz.

Araştırmalar farklı katılımcı gruplarına, sorulara ve değerlendirme ölçütlerine dayandığı için farklı göstergeleri ölçüyor. Visa, sonraki değerlendirmesine ödeme adımını, ödeme işlemlerini ve sipariş kabulünü eklemeyi planladığını açıkladı.