Harvard Kennedy School ekonomi politikası profesörü Jason Furman, yapay zekâ (AI) balonunun var olduğu ve patladığı varsayımsal senaryoda yüzde 25 düşüşü temel eşik olarak seçti. Bu oran gerçek bir düşüş tahmini değil.
Furman, 15 Kasım tarihli yazısında farklı hesaplama yöntemlerini karşılaştırdı. Hesaplamalarda başlangıç noktası olarak 13 Kasım kapanışı kullanıldı. Furman, AI ile bağlantılı hisselerin balon olduğuna ikna olmadığını da belirtti; balonu çok erken ilan etmek de yanlış bir değerlendirme olabilir.
Furman, yüzde 35 düşüşü daha kötü bir senaryo, yüzde 50 düşüşü ise olasılığı çok düşük, uç bir senaryo olarak sundu. Yüzde 25 düşüş, bunlardan daha sınırlı temel senaryo olarak ele alındı.
Nvidia($NVDA), Microsoft($MSFT), Alphabet($GOOGL), Amazon($AMZN), Meta($META), Broadcom($AVGO) ve Oracle($ORCL) olmak üzere AI ile bağlantılı yedi büyük şirketin hisselerinin ayrı ayrı yüzde 50 gerilediği, diğer hisselerin ise değişmediği varsayılırsa genel piyasadaki düşüş yüzde 11 oluyor. Bu hesaplama, şokun diğer sektörlere yayılmasını kapsamıyor.
İleriye dönük fiyat-kazanç (F/K) oranı, mevcut hisse fiyatını gelecekte beklenen kazançla karşılaştıran bir çarpan. Yalnızca bu çarpanın düşmesi ile beklenen kazançların da gerilemesi farklı varsayımlara dayanıyor.
Furman'ın hesabına göre S&P 500'ün ileriye dönük F/K oranının 18,3'ten 1979'dan bu yana görülen 15 ortalamasına gerilemesi piyasada yüzde 18 düşüşe karşılık geliyor. Bu senaryoda beklenen kazançlardaki olası azalma hesaba katılmıyor.
Beklenen kazançlarda yüzde 20 düşüş varsayımı da eklendiğinde gerileme yüzde 34'e çıkıyor. Shiller CAPE oranının 1979'dan bu yana görülen 23,6 ortalamasına döndüğü ayrı hesaplamada ise düşüş yüzde 41 olarak bulunuyor. Shiller CAPE, hisse fiyatlarını enflasyona göre düzeltilmiş son 10 yıllık ortalama kazançla karşılaştıran bir gösterge.
S&P 500, 2019 sonundan bu yana yaklaşık yüzde 135 yükselirken endeksteki şirketlerin kazançları yaklaşık yüzde 125 arttı. İleriye dönük F/K oranı 18,3 seviyesindeydi; bu oran 1999-2000 dönemindeki 24-25 seviyelerinin altında kaldı.
Furman, gelecekteki kazanç beklentilerinin de AI konusundaki aşırı iyimserliği yansıtıyor olabileceğine dikkat çekti. Bu nedenle düşüş hesaplamaları, yalnızca hisse değerleme çarpanına değil, kazanç tahminlerinin nasıl belirlendiğine de bağlı.
Hanehalkı varlıklarına ilişkin bir hesaplamada, piyasanın yüzde 25 gerilemesi halinde ABD hanehalklarının doğrudan ya da yatırım fonları ve emeklilik hesapları üzerinden tuttuğu hisselerin değerinin yaklaşık 19 trilyon dolar azalacağı tahmin edildi. Kore Uluslararası Ticaret Birliği'nin 16 Kasım'da gösterdiği KB Kookmin Bank referans kuru (1 dolar = 1.335,20 won) kullanıldığında bu tutar yaklaşık 25,37 katrilyon won ediyor.
Bu tutar, hanehalklarının elindeki hisselerin piyasa değerindeki değişimi ifade ediyor; hisseler satılarak gerçekleşmiş bir zararı göstermiyor.
Furman, karşılaştırmaya opsiyon piyasasındaki fiyatları da dahil etti. Aralık 2027 vadeli S&P 500 opsiyonlarının fiyatlarına dayanarak endeksin vade sonunda yüzde 20 veya daha fazla düşük kapanma olasılığını yüzde 11, yaklaşık yarı seviyeye inme olasılığını ise yüzde 2 olarak hesapladı.
Bu oranlar, endeksin vade gününde söz konusu seviyelerde kapanma olasılığına işaret ediyor; vade öncesinde sert düşüp ardından toparlanması bu hesaplamaya dahil değil. Furman, geçmişte opsiyon fiyatlarının düşüşü önceden haber vermek yerine düşüş başladıktan sonra sinyal verdiği örnekler de bulunduğunu belirtti.
Jared Bernstein, 12 Kasım'da kaydedilen Paul Krugman'la söyleşide “Borçlanma çok daha fazla arttı ve buna ilişkin kaygılar da büyüdü” dedi. Bu değerlendirme, AI yatırımlarını finanse etmek için borçlanmanın artmasını bir risk unsuru olarak görüyor. Aynı söyleşide Furman, hisse fiyatlarındaki düşüşün kendisinden çok finansal sistemde ortaya çıkabilecek ve henüz görünmeyen bir şoktan kaygı duyduğunu söyledi.
Analiz yalnızca ABD hisse piyasasını ele alıyor; kripto varlık fiyatlarını veya borsa düşüşünün kripto varlıklara olası etkilerini incelemiyor. AI balonunun patlamasının Bitcoin'e (BTC) olası etkilerini TokenPost'un ayrı senaryo analizi ele aldı. Furman, sonraki yazısında hisse fiyatlarındaki düşüşün tüketim ve ekonomik büyüme üzerindeki etkisini değerlendireceğini açıkladı.
Comment 0