İran riyali dolar karşısında 2 milyonu aştı, yaptırımcı ülkelere 'savaş' uyarısı

İran riyali resmi olmayan piyasada dolar başına 2 milyon 20 bin riyal (yaklaşık 2,02 milyon) seviyesine geriledi. ABD'nin İran'a yönelik yeni yaptırım sinyalleri ile Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş kısıtlamaları aynı anda gündeme gelirken İran ekonomisi üzerindeki baskı artıyor.

AP, 24'ünde (yerel saatle) İran riyalinin gün içi işlemlerde dolar başına 2,02 milyon riyale kadar gerilediğini aktardı. İran Merkez Bankası'nın resmi kurunda ise dolar yaklaşık 1,5 milyon riyalden işlem görüyor; bu da resmi kur ile serbest piyasa arasındaki farkın büyüklüğünü ortaya koyuyor.

Kur rakamları kaynaktan kaynağa değişiklik gösteriyor. Guardian Live aynı gün piyasa kurunu dolar başına 1 milyon 992 bin riyal olarak paylaştı ve verinin Bloomberg News üzerinden Bonbast kaynağına dayandığını belirtti. Rakamlar arasında fark olsa da riyalin tarihi düşük seviyelerde seyrettiği yönünde ortak bir tablo çiziliyor.

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'nden Mohsen Rezaei(Mohsen Rezaei), ABD'nin yeni ekonomik önlemlerini destekleyecek ülkeleri 'savaş eylemi' olarak değerlendireceklerini söyledi. AP'ye göre ABD Hazine Bakanı Scott Bessent(Scott Bessent) aynı gün yeni önlemleri açıklayacak.

ABD Hazine Bakanlığı ve Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi'nin (OFAC) duyurularında 7 Ağustos'tan bu yana yeni bir İran yaptırımı henüz resmi olarak teyit edilmedi. Yaptırımların kapsamı ve hedef listesi, Hazine'nin açıklaması ve OFAC'ın yayımlayacağı isim listesiyle netleşecek.

Bu gelişmede asıl dikkat çeken nokta, kur düşüşünden çok yaptırımların ne kadar genişleyebileceği. ABD, İran ile ticaret yapan üçüncü ülke şirket ve kurumlarını da hedef alırsa petrol ticareti, ödeme sistemleri ve deniz taşımacılığı birlikte etkilenebilir.

'İkincil yaptırım' olarak adlandırılan bu yöntem, yaptırım uygulanan ülkeyle doğrudan iş yapmayan üçüncü taraf aktörleri de baskı altına alıyor. Petrol ihracatına ve alternatif ödeme kanallarına bağımlılığı yüksek olan İran gibi ülkeler için bu, finansal erişimi ve lojistik güzergahları aynı anda daraltan bir araç haline geliyor.

Hürmüz Boğazı da aynı bağlamda gündemde. AP, son 48 saat içinde boğazda kesinleşmiş bir saldırı yaşanmadığını, ancak İranlı yetkililerin geçiş kurallarını ihlal ettiğini düşündüğü onlarca gemiye ileriye dönük kısıtlama bildirdiğini aktardı.

Hürmüz Boğazı, Orta Doğu kaynaklı petrol ve doğal gazın geçtiği kritik bir güzergah. TokenPost daha önce Hürmüz geçişlerinin azaldığı ve bazı sevkiyatların yeniden başladığı gelişmeyi aktarmıştı.

Gemi trafiğine yönelik kısıtlamalar askeri çatışma olmasa da piyasayı etkileyebilir. Geçiş kısıtlamaları, sigorta maliyetlerindeki artış ve alternatif rota kullanımı bir araya geldiğinde petrol ve LNG taşımacılık maliyetleri yükselebilir, bu da Asyalı ithalatçı ülkelere ek yük olarak yansıyabilir.

İran açısından riyaldeki değer kaybı ile yaptırım baskısı eş zamanlı ilerliyor. Resmi kur ile piyasa kuru arasındaki fark büyüdükçe ithalat maliyetleri ve döviz temini zorlaşıyor, bölgesel ticarette de ödeme riski öne çıkıyor.

Bu AP haberinde kripto para piyasasıyla doğrudan bir bağlantı yer almadı. Ancak ABD Hazine Bakanlığı, 7 Ağustos'ta İran yönetiminin kullandığı dijital varlık borsalarını ve kara para aklama ağını yaptırım listesine aldığını açıklamıştı.

Hazine, söz konusu önlemlerin İran Devrim Muhafızları Ordusu'yla bağlantılı yasa dışı finansal faaliyetleri ve yaptırımlardan kaçınma girişimlerini hedeflediğini belirtmişti. TokenPost daha önce riyaldeki zayıflığın kripto para işlem hacmine ya da risk iştahına gerçekten yansıyıp yansımadığının ayrı değerlendirilmesi gerektiğini aktarmıştı.

Dolayısıyla bu gelişme, kripto para fiyat değişkeninden çok, İran'a yönelik yaptırım altyapısının finans ve deniz taşımacılığı kontrolünde nereye kadar genişleyeceği sorusuyla ilgili görünüyor. Yaptırımların dijital varlık güzergahını yeniden hedef alıp almayacağı, Hazine'nin yeni açıklaması ve OFAC'ın yayımlayacağı isim listesiyle netleşecek.