190 milyar dolarlık yapay zeka yatırımı, 'compute' açığını gözler önüne serdi

Alphabet(GOOGL), Microsoft(MSFT), Meta(META) ve Amazon(AMZN), 2025-2026 dönemine ait finansal raporlarında yapay zeka (AI) altyapı yatırımlarını artırdıklarını açıklarken arz tarafındaki kısıtlara da dikkat çekti. Şirketlerin paylaştığı tablolara bakıldığında, AI yarışındaki asıl darboğazın artık model performansından çok veri merkezi, çip, elektrik ve bulut kapasitesine kaydığı görülüyor.

The Verge, 3 Kasım 2025'te (yerel saatle) yapay zeka sektörünün iyi ürün rekabetinden çok 'compute' (işlem gücü) elde etme mücadelesine kilitlendiğini yazdı. Bu tarihten sonra açıklanan şirket bilançoları ve yatırımcı sunumlarında da AI talebinin arzı geçtiği vurgusu tekrarlandı.

Alphabet, 2025 yılı üçüncü çeyrek finansal sonuçlarını açıklarken 2025 yılı için öngördüğü sermaye harcaması tahminini 91-93 milyar dolara yükseltti. Şirket, 2026 yılı Haziran ayında paylaştığı yatırımcı sunumunda ise 2026 yılı sermaye harcamasını 180-190 milyar dolar olarak öngördüğünü açıkladı.

Alphabet'in 2025 yılı üçüncü çeyrek sermaye harcaması 24 milyar dolar olarak gerçekleşti. Şirket, bu yatırımın büyük bölümünün teknoloji altyapısına gittiğini belirtti.

Microsoft(MSFT) de benzer bir tablo çizdi. Şirket, 29 Ekim 2025'te (yerel saatle) açıkladığı 2026 mali yılı birinci çeyrek sonuçlarında sermaye harcamasının 34,9 milyar dolar olduğunu duyurdu ve bu yıl AI kapasitesini yüzde 80'in üzerinde artıracağını söyledi.

Microsoft, önümüzdeki iki yıl içinde veri merkezi kapasitesini neredeyse ikiye katlayacağını açıkladı. Aynı açıklamada, OpenAI'nin ek olarak 250 milyar dolarlık Azure hizmeti sözleşmesi imzaladığı da duyuruldu.

Arz kısıtı rakamlara da yansıdı. Microsoft, Azure talebinin kullanılabilir kapasiteyi ciddi ölçüde aştığını ve bu darboğazın 2026 mali yılı sonuna kadar süreceğini bildirdi. Şirket, 2026 yılı Temmuz ayında açıkladığı 2026 mali yılı üçüncü çeyrek sonuçlarında, 2026 yılı sermaye harcamasının yaklaşık 190 milyar dolara ulaşmasını beklediğini belirtti.

Meta(META), 2025 yılı üçüncü çeyrek sermaye harcamasını 19,37 milyar dolar olarak açıkladı. Şirket, 2025 yılı için sermaye harcaması tahminini 70-72 milyar dolar olarak duyurdu.

Meta, 28 Ocak'ta yıllık finansal sonuçlarını açıklarken 2026 yılı sermaye harcaması tahminini 115-135 milyar dolara yükseltti. Şirket, altyapı maliyetleri, üçüncü taraf bulut harcamaları ve artan amortismanı bu yükselişin gerekçeleri arasında sıraladı.

Amazon(AMZN) ise öne çıkardığı unsurları elektrik ve bulut kapasitesi olarak belirledi. Şirket, 2025 yılı üçüncü çeyrek sonuçlarında AWS gelirinin yıllık bazda yüzde 20 arttığını ve son 12 ayda 3,8 gigavattan fazla elektrik kapasitesi eklediğini açıkladı.

Amazon, 30 Temmuz'da açıkladığı 2026 yılı ikinci çeyrek sonuçlarında, son 12 aylık dönemde maddi duran varlık alımlarındaki 66,1 milyar dolarlık artışın büyük bölümünün AI yatırımlarından kaynaklandığını belirtti. AI altyapı rekabeti böylece sunucu ve yarı iletkenlerin ötesine geçip elektrik kapasitesi mücadelesine dönüşmüş oldu.

OpenAI de 'compute' sıkıntısını doğrudan dile getiren şirketlerden biri oldu. OpenAI, 3 Kasım 2025'te (yerel saatle) Amazon Web Services (AWS) ile çok yıllı stratejik ortaklık açıkladığını ve bu sayede hemen kullanıma hazır AWS altyapısına kavuştuğunu duyurdu. Sam Altman(Sam Altman) OpenAI CEO'su, "Sınır ötesi (frontier) yapay zekayı büyütmek için büyük ölçekli, güvenilir 'compute' gerekiyor" dedi. Bu açıklama, şirketlerin altyapı yatırımlarını neden bu denli hızlandırdığını özetler nitelikte.

OpenAI, Sora 2 tanıtım belgesinde de başlangıç kullanım kotasının kullanılabilir 'compute' miktarına bağlı olduğunu belirtti. 'Compute', yapay zeka modellerinin eğitimi ve servis edilmesi için gereken işlem gücünü ifade ediyor; veri merkezleri, GPU ve CPU'lar, elektrik, ağ altyapısı ve bulut kapasitesini kapsıyor.

Piyasa tepkisi ise karışık oldu. Reuters'e göre, bilanço açıklamalarının hemen ardından Alphabet hisseleri seans sonrası işlemlerde yüzde 6,2 yükselirken Microsoft yüzde 3,4, Meta ise yüzde 8'in üzerinde değer kaybetti. Artan AI harcamaları yatırımcılar tarafından hem büyüme beklentisi hem de maliyet yükü olarak aynı anda okundu.

Bu tablo, veri merkezi, elektrik, ağ altyapısı ve 'compute' fiyatlandırması sorununu küresel çapta gündeme taşıyor. TokenPost daha önce yapay zeka darboğazının uzun mesafeli fiber ağ ve ağ kapasitesi sorununa yayıldığını, GPU kiralama fiyatlarını ve 'compute' erişimini standartlaştırmayı amaçlayan compute türev ürünleri tartışmasının da düzenleyici gündeme girdiğini aktarmıştı. Şirketlerin açıkladığı sermaye harcaması tahminleri birer uygulama planı niteliğinde olduğundan, gerçekleşen rakamlar elektrik, bileşen tedariki, arazi ve kiralama muhasebesi uygulamaları ile talep değişimine göre farklılık gösterebilir.