Milyarlarca dolarlık gümrük iadesi tüketiciye sınırlı yansıyor

ABD şirketleri, Trump yönetiminin uyguladığı gümrük tarifelerinin bir kısmını geri alıyor, ancak bu iadelerin doğrudan tüketiciye ulaşması sınırlı kalıyor. İade tutarları önce, gümrük vergisini fiilen ödeyen ithalatçılara ya da gümrükleme sürecini yürüten taraflara gidiyor.

ABD Yüksek Mahkemesi, 20 Şubat'ta (yerel saatle) Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'nın (IEEPA) başkana gümrük vergisi koyma yetkisi vermediğine hükmetti. Karardan sonra ABD hükümeti, daha önce tahsil ettiği gümrük vergilerini iade etme sürecine girdi ve iade genellikle ithalatçı kaydında ödemeyi yapan taraf üzerinden gerçekleşti.

IEEPA, ulusal acil durumlarda başkana ekonomik yaptırım ve ticaret kısıtlaması yetkisi tanıyan bir yasa. Bu davada tartışma konusu, yasanın geniş çaplı ithalat gümrüklerine dayanak oluşturup oluşturamayacağıydı. Yüksek Mahkeme kararının ardından tartışma, gümrük koyma yetkisinden zaten ödenmiş vergilerin kime iade edileceğine kaydı.

Asıl mesele, gümrük vergisini fiilen kimin üstlendiğinde düğümleniyor. Tüketiciler yüksek satış fiyatları üzerinden bu maliyeti taşımış olabilir, ama devlete vergiyi fiilen yatıran taraf genellikle ithalatçı ya da lojistik şirketiydi. Bu yüzden tüketicilerin tek tek alışverişlerini gerekçe göstererek iade talep etmesi durumunda bile gerçek yük payını hesaplamak zor.

NPR, Florida eyaletinin Tampa kentinden Sandra Alonso(Sandra Alonso)'nun örneğini aktardı. Alonso, Çin menşeli bir elektrikli tekerlekli sandalye ithal ederken gümrük vergisi adı altında 3.500 dolar fazladan ödedi. Ancak devlet parayı doğrudan Alonso'ya iade etmedi; ürünü getiren UPS iadeyi aldı ve ardından müşteriye aktardı.

Lojistik şirketlerinde iade yolu görece net. FedEx($FDX), 31 Mayıs itibarıyla yaklaşık 800 milyon dolarlık nakit iade aldığını, bunun 749 milyon dolarını müşteri iade yükümlülüğü olarak kayıtlarına geçirdiğini açıkladı. Şirket, ilgili gümrük vergisini üstlenen müşterilere bu tutarı 'olabildiğince hızlı' geri ödeyeceğini belirtti.

Bunun nedeni, gümrükleme sürecinde lojistik şirketinin ithalatçı rolünü üstlenmesi ya da gümrük vergisini ayrı bir kalem olarak faturalandırmış olması. Müşteri bazlı fatura kayıtları elde varsa, iade tutarını yeniden dağıtmak için bir dayanak oluşuyor. TokenPost daha önce, ABD'li büyük şirketlerin Yüksek Mahkeme kararının ardından milyarlarca dolarlık gümrük iadesi aldığını, ancak bu tutarları tüketiciye yansıtma biçiminin şirketten şirkete değiştiğini aktarmıştı.

Perakendecilerde durum farklı. Target($TGT), 2026 mali yılının ikinci çeyrek sonuçlarında IEEPA gümrük iadesinden gelen 994 milyon doları satılan malın maliyetinden düşüş olarak yansıttı. Bu iade, vergi sonrası 752 milyon dolarlık kâra ve hisse başına 1,65 dolarlık kazanca katkı sağladı.

Target, son bir yılda 10.000'den fazla üründe fiyat indirimine gittiğini açıkladı. Ama gümrük iadesinin belirli bir alıcıya ne kadar yansıdığını hesaplamak, lojistik şirketlerine kıyasla daha karmaşık. Çünkü satış fiyatına yalnızca gümrük vergisi değil, nakliye maliyeti, stok gideri, indirim politikası ve rakip fiyatlar da giriyor.

Walmart($WMT), 2026 mali yılı ikinci çeyrek sonuçlarında gümrük iadesinin brüt kâr marjı ve faaliyet kârındaki iyileşmeye katkı sağladığını belirtti. CBS News'e göre Walmart, alabileceği toplam 2,9 milyar dolarlık gümrük iadesinin büyük bölümünü tahsil etti ve bu tutarı fiyat yatırımlarına ve müşteri deneyimini geliştirmeye harcayacağını açıkladı.

Aynı iade tutarı olsa da işlem biçimi şirketten şirkete değişiyor. Lojistik şirketleri bazı durumlarda tutarı müşteri iade yükümlülüğü olarak kaydediyor, perakendeciler ise satılan malın maliyetinden düşüş ya da fiyat yatırımı olarak yansıtabiliyor. Tüketici açısından bakıldığında devlet iadesi doğrudan banka hesabına yansıyan bir yapı değil; etkisi şirketin muhasebe uygulamasına ve müşteriyle ilişki biçimine göre değişiyor.

Tüketici tepkisi dava konusuna da taşındı. Reuters'e göre Costco müşterileri, gümrük iadesinin tüketiciye yansıtılması gerektiğini öne sürerek toplu dava açtı. Ars Technica ise Logitech ile ilgili davada da şirketin gümrük yükünü fiyata yansıttıktan sonra iade tutarını müşteriye geri vermediği iddiasının gündeme geldiğini aktardı.

Davaların özünde, şirketlerin gümrük yükünü fiyata yansıttıktan sonra iadeyi de alması durumunda tüketici payını iki kez cepte tuttuğu iddiası var. Şirketler tarafında ise tek tek ürün fiyatından gümrük payını ayırmanın zor olduğu ve iade tutarının zaten maliyet telafisi ya da fiyat indirimine yansıdığı savunulabiliyor.

Tartışma, aynı konuyu tüketicinin doğrudan iade alıp alamayacağı sorusuna indirgiyor.

Gümrük iadeleri şu an şirket kârına, fiyat indirimine ve müşteri iadesine bölünerek işleniyor. Tüketiciye yansıyacak gerçek etki, her şirketin iade işleme biçimine ve Costco ile Logitech davalarının sonucuna bağlı olacak.