638 Milyon Dolarlık Token Geri Alımında Fiyat Etkisi Tartışması Büyüyor

Kripto projelerinin token geri alım hacmi, bu yılın Ağustos ayı sonu itibarıyla 638 milyon dolara ulaştı. Gelirini token alımı ve yakımına bağlayan yapı hızla yaygınlaştı, ancak token sahiplerinin hissedarlarla aynı hukuki haklara sahip olmaması nedeniyle bu yapının uzun vadeli etkisine dair tartışma da büyüdü.

Blok zinciri veri şirketi Allium Labs'e göre, 2026 yılı token geri alım hacmi, 2025'in aynı döneminde kaydedilen 545 milyon dolarlık ve 2024'ün tamamında kaydedilen 366 bin dolarlık hacmi geride bıraktı. Hyperliquid(HYPE) ve Pump.fun(PUMP), bu yılki toplam hacmin yaklaşık yüzde 90'ını oluşturdu.

Token geri alımı, bir projenin kendi geliri ya da elindeki fonları kullanarak piyasadan token satın alması anlamına geliyor. Geleneksel finanstaki hisse geri alımına benziyor, ancak tokenlara genellikle temettü, tasfiye payı ya da oy hakkı gibi hukuken standart hale gelmiş haklar eşlik etmiyor.

Hyperliquid, işlem ücretlerini token alımına yönlendiren bir yöntem kullanıyor. Hyperliquid'e ilişkin ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu(SEC) başvuru belgesine göre, Şubat 2026 itibarıyla yaklaşık 41 milyon HYPE, Assistance Fund tarafından satın alındı ve günlük ücretlerin yaklaşık yüzde 99'u bu mekanizmaya ayrılıyor.

Aynı belgede, satın alınan HYPE'ların dolaşımdaki arzdan ve toplam arzdan düşüldüğü belirtiliyor. İşlem ücretlerinin ekip yerine topluluğa, Assistance Fund'a ve dağıtıcılara aktığı yönündeki açıklamayla birlikte, bu tasarımın 'gelirin geri dönüşünü' öne çıkardığı görülüyor.

Pump.fun ise daha doğrudan bir ifade kullanıyor. Pump.fun'ın resmi token sayfasında 'Every buyback, burned forever' yapısı tanıtılıyor ve gelirin yarısının PUMP alımı ve yakımına ayrıldığı belirtiliyor.

Pump.fun'ın token sayfasında 3 Eylül itibarıyla kümülatif alım-yakım tutarı 447,85 milyon dolar, yıllıklandırılmış gelir ise 447,06 milyon dolar olarak gösteriliyor. Geri alım hacmi ile gelir verisinin birlikte paylaşılması, protokol faaliyeti ile token arzı ayarlamasını doğrudan ilişkilendiriyor.

Ancak Pump.fun'ın 28 Nisan'da yayımladığı duyuruda, PUMP'ın hisse, borç enstrümanı ya da gelir, kâr, temettü ve dağıtım üzerinde hak sağlayan bir araç olmadığı açıkça belirtildi. Geri alım tartışmalarının da bir satın alma yükümlülüğü ya da taahhüdü oluşturmadığı, geçmişteki alımların gelecekteki alımlar için dayanak sayılamayacağı vurgulandı.

Uniswap(UNI) de ücret ile yakımı birbirine bağlayan bir başka örnek olarak gösteriliyor. Uniswap'ın geliştirici dokümantasyonu, UNI'yi bir yönetişim tokenı olarak tanımlıyor ve Aralık 2025'ten bu yana protokol ücretlerinin UNI yakımında kullanıldığını belirtiyor.

Uniswap Vakfı'nın belgelerine göre, 27 Aralık 2025'te UNIfication yönetişim teklifinin uygulanmasıyla hazineden 100 milyon UNI yakıldı. Bu yapı, token sahiplerine doğrudan temettü dağıtmak yerine, arz ayarlaması yoluyla dolaylı bir etki hedefliyor.

Benzer tartışmalar daha önce de gündeme gelmişti. TokenPost, zincir üstü gelirin token geri alımına bağlanmasının bir fiyat etkeni olarak öne sürüldüğünü aktarmıştı. O dönemde de asıl mesele geri alımın kendisinden çok, gelir paylaşımının bağlayıcılığı ve sürdürülebilirliğiydi.

Bu yapıyı destekleyenler, geliri token alımına bağlamanın protokol kullanımı ile token değeri arasındaki bağı güçlendirdiğini savunuyor. Buna karşılık eleştirenler, aynı kaynağın geliştirme ekibi, güvenlik denetimi, likidite desteği ve yeni ürün lansmanı gibi alanlara ayrılan payın önüne geçmesi halinde büyüme sermayesini azaltabileceğini belirtiyor.

Uluslararası Ödemeler Bankası(BIS), Temmuz 2024'te yayımladığı çalışma raporunda, token geri alım taahhütlerinin token satışı yoluyla toplanan fon miktarını artırabileceğini analiz etti. Ancak raporda, elde edilen ek fonun geri alım taahhüdünün iskonto maliyetinden daha küçük kaldığı ve büyük ya da koordineli hareket eden yatırımcıların bu durumu istismar edebileceği de vurgulandı.

Tartışmanın özünde, geri alımın fiyatı otomatik olarak destekleyen bir mekanizma olup olmadığı sorusu yatıyor. Token, gelir ya da varlık üzerinde doğrudan bir hak tanımıyorsa, geri alım değer yaratmaktan çok arz ayarlaması ya da değer aktarımı olarak okunabilir.

Türkiye'deki yatırımcılar için de asıl bakılması gereken nokta, geri alımın büyüklüğünden çok kaynağı ve kullanım alanı. Gelirin ürün geliştirme, güvenlik, likidite ve yakım arasında nasıl paylaştırıldığı, aynı büyüklükteki bir geri alımın anlamını değiştirebiliyor. Hyperliquid ve Pump.fun örnekleri, gelir üreten protokollerin token tasarımını değiştirdiğini gösteriyor; ancak bunun token fiyatına ve projenin uzun vadeli değerine etkisinin her yapı için ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekiyor.