Bitcoin(BTC) vadeli piyasasında tarihi çöküş: 200 milyar dolarlık kayıp sonrası düzen kökten değişti

Bitcoin(BTC) vadeli işlem piyasasında merkez rolü oynayan ‘süresiz vadeli kontrat (perpetual swap)’ yapısının, 2025 Ekim’inde yaşanan büyük çöküş sonrası köklü bir dönüşüm geçirdiği açıklandı. Kripto para borsası BitMEX, bu gelişmenin kripto türev piyasası için bir dönüm noktası olduğunu belirtti. Şirketin analizine göre, bir dönem kolay kazanç sağladığı düşünülen piyasa yapısı artık geçerliliğini yitirirken, önde gelen piyasa yapıcılarının stratejileri de büyük oranda geçersiz hale gelmiş durumda.

BitMEX, ‘2025 Kripto Süresiz Vadeli Piyasa Raporu’ başlıklı analizinde, 10-11 Ekim tarihleri arasında yaşanan sert düşüşün yaklaşık *200 milyar dolar* değerinde zarara neden olduğunu ve bunun, gelişmiş piyasa yapıcılar için kripto tarihindeki en *yıkıcı olay* olarak kayıtlara geçtiğini belirtti. Bu düşüşün merkezinde ise ‘otomatik kaldıraç azaltma (auto-deleveraging)’ mekanizması yer aldı. Bu sistem, platformlar tarafından risk yönetimi kapsamında devreye alınarak, pozisyonların sistematik şekilde kapatılmasına neden oluyor. BitMEX’e göre, bu mekanizma piyasa yapıcıların *nötr delta* stratejilerini devre dışı bırakırken, piyasadan büyük miktarda *likidite* çıkışına neden oldu ve emir defterleri yıllardır görülmemiş düzeyde zayıfladı.

Ekim ayındaki kriz, piyasa yapıcılarda ciddi bir güven kaybına yol açtı. Normal şartlarda spot pozisyonları tutarak ve bunları vadeli piyasalarda kısa pozisyonlarla dengeleyerek risk yöneten bu aktörler, ani tasfiyeler sebebiyle kısa pozisyonlarını kaybetti. Bu durumda spot varlıklarını savunmasız biçimde tutmak zorunda kaldılar. Rapora göre, bu stratejik *tarafsızlığın kaybı*, 2023’ün son çeyreğinde küresel piyasa yapıcıların likiditeyi piyasadan hızla çekmesine yol açtı ve bu, 2022'den bu yana en ince emir defterine sebep oldu.

Ayrıca eskiden kârlı olan *spot-vadeli fonlama oranı arbitrajı* stratejisi de gerileme gösterdi. Fonlama oranları yıllık bazda yüzde 4 seviyesine kadar düşerken, geleneksel tahvil getirilerinin gerisinde kaldı. Bunun sonucunda, bu arbitraj stratejisi *neredeyse işlevini yitirmiş durumda* yorumunda bulunuldu.

BitMEX’e göre, mevcut durumda merkezi borsalar iki ayrı yapıya ayrılıyor: ‘adil emir eşleştirme’ modeliyle çalışan borsalar ve ‘B-book’ olarak bilinen, kullanıcıların ters pozisyonlarını alan daha agresif modeller. Bazı B-book tipi borsaların, kullanıcıların kazanç sağladığı durumlarda ‘anormal işlem’ gerekçesiyle kar ödemeyi reddettiği iddia ediliyor. Bu durumdan rahatsız olan birçok yatırımcı, Hyperliquid gibi yüksek performanslı *on-chain türev DEX’lere* yöneldi. Ancak BitMEX, zincir üstü çözümlerin her koşulda güvenli olmadığını belirtti. Örneğin, Eylül ayında piyasaya sürülen düşük likiditeli Plazma(XPL) token’ın, *fiyat oracle’ı olmadan işlem görmesi*, *bilinçli likidasyon saldırılarına* kapı araladı. Şirket bu örnek üzerinden, *şeffaflık tek başına yatırımcı koruması sağlamaz* diyerek, güvenilir merkezi platformların hâlâ gerekli olduğunun altını çizdi.

Sonuç olarak, BitMEX’e göre Ekim 2025’teki kriz, yüksek risk içeren ve denetimsiz yapıların sonunu getirirken, piyasa tarafından test edilmiş güvenilir platformlar ve yenilikçi çözümler için büyük bir fırsat doğurdu. Bu rapor, sadece volatilitenin değil aynı zamanda kripto vadeli piyasasının *temel bir değişim sürecine* girdiğini gösteriyor. Bundan sonra piyasa yapıcıların nasıl adapte olacağı ve sektörde hangi yapının bir sonraki ‘standart’ haline geleceği ise merak konusu.