Ethereum 2026’da köklü dönüşüm hedefliyor: Buterin'den merkezsizlik vurgusu

Ethereum kurucu ortağı Vitalik Buterin, 2026 yılını "Ethereum'un özerklik ve güvenilirliğini yeniden kazandığı yıl" olarak ilan ederek, son on yıllık gelişim sürecinde zayıflayan ‘temel değerleri’ yeniden inşa edeceklerini açıkladı.

22’sinde (yerel saatle), Buterin X’te (eski adıyla Twitter) paylaştığı uzun gönderide, Ethereum ekosisteminde hem teknik hem de felsefi düzeyde kapsamlı bir yön değişikliğinin sinyallerini verdi. Buterin, ‘teknolojik kolaylık’ uğruna göz ardı edilen ‘kullanıcı egemenliği’ ve ‘merkezsizliği’ tekrar ön plana çıkaracaklarını açıkladı. Kullanıcı deneyimini basitleştirmek adına yapılan tavizlerin artık kabul edilemez olduğunu vurguladı.

Kapsamlı bir yeniden yapılanmaya yönelen planın merkezinde, kullanıcıların kişisel bilgisayarları üzerinden tekrar kolaylıkla tam node çalıştırabilmesi bulunuyor. Bu doğrultuda sıfır bilgi ispatı tabanlı ZK-EVM (Zero Knowledge Ethereum Virtual Machine) ile ‘blok erişim sınırlama (BAL)’ teknolojilerinin bir araya getirilerek donanım bağımlılığının azaltılması hedefleniyor. Buterin, bu sayede "kişisel PC'lerle yeniden tam node çalıştırmak mümkün olacak" dedi.

Gizlilik alanında da çeşitli iyileştirmeler gündemde. ‘Helios’ isimli istemci yazılımı sayesinde verilerin düğümlerden doğrudan doğrulanabileceği belirtilirken, ‘Oblivious RAM’ (Bellek Erişim Gizliliği) adlı teknolojiyle kullanıcıların mobil uygulamalar üzerinden gizli şekilde etkileşim kurabileceği açıklandı. Böylece işlem desenleri ağ üzerinde görünmez hâle getirilecek.

Kripto cüzdanlar için planlanan en dikkat çekici yeniliklerden biri ‘gecikmeli kurtarma’ işlevi. Bu özellik sayesinde kullanıcılar özel anahtar ifadelerini (seed phrase) kaybetseler dahi varlıklarını geri alabilecek; aynı zamanda dış müdahalelere karşı güçlü bir koruma sağlanırken aşırı merkezi yapılar da devre dışı bırakılacak. Cüzdan arayüzlerine ‘gizlilikli ödeme’ seçeneği eklenmesiyle birlikte, artık yalnızca açık işlemler değil, özel işlemler de desteklenecek.

Buterin ayrıca merkezi sunuculara olan bağımlılığın azaltılması gerektiğine dikkat çekti. Dağıtık depolama servisi IPFS gibi çözümlerle çalışan dağıtık uygulamaların (dApp) ‘zengin sunucu tabanlı altyapılar’ yerine daha yalın ve zincir üstü sistemlere dönüşmesi hedefleniyor. Buterin, dApp’lerin verileri kullanıcı kontrolünden çıkardığını vurgularken bu eğilime mutlaka son verilmesi gerektiğini belirtti.

Ethereum'un 10 yıllık gelişiminde yaşanan ‘değer erozyonuna’ da değinen Buterin, merkezsizliğin adım adım zayıfladığını şu sözlerle ifade etti: “Donanım gereksinimlerinin artmasıyla node çalıştırma zorlaştı, uygulamalar veri toplamaya odaklanan sunucu-tabanlı yapılara dönüştü.”

Bu sorunların tek seferde çözülmeyeceğini, ancak yaklaşan ‘Kohaku’ güncellemesi ve sonrasındaki zincir yükseltmeleriyle birlikte uzun vadeli bir dönüşüm başlatacaklarını belirtti. “Bu, Ethereum’u daha derin bir merkezsizliğe taşıyacak bir süreç olacak” dedi.

Ethereum ağı şu anda hem teknik hem de kullanıcı tarafında büyüme dönemine girmiş durumda. ZK-EVM ile birlikte PeerDAS isimli rollup (katman-2 genişleme) sistemi ana ağa entegre edilmiş durumda. Ayrıca kısa süre önce tamamlanan ikinci ‘blob’ güncellemesiyle birlikte zincir üzerindeki veri ‘paketleme’ boyutu %40 oranında artarak daha fazla katman-2 ağına ev sahipliği yapılabilmesini sağladı.

Kullanıcı tarafında da büyüme hızlandı. Geçen ay içinde aktif Ethereum adresleri 4 milyon seviyesinden 8 milyona yükseldi. Günlük işlem sayısı ise geçen yıla göre %125 artarak 2,8 milyon seviyesine çıktı. Analitik firması Glassnode’a göre, son dönemde ağa katılan kullanıcıların tekrarlı erişimleri de artışta. Bu da Ethereum’un kısa süreli değil, uzun vadeli kullanıcı ilgisi çektiğini gösteriyor.

Vitalik Buterin, açıklamasının sonunda şunları söyledi: “Gerçek bir ‘dünya bilgisayarı’nda merkezî yönetici ya da tekil hata noktası olmaz. Ethereum, yalnızca bugünkü rolüyle kalmamalı; merkezsizliğin özüne dönerek daha fazlasına dönüşmeli.”