Vitalik Buterin'den Ethereum Layer-2 projelerine eleştiri: Yaklaşım değişmeli

Ethereum kurucularından Vitalik Buterin, Layer-2 (L2) çözümlerine dair mevcut yaklaşımın yeniden değerlendirilmeye ihtiyaç duyduğunu vurguladı. 3 Şubat’ta X (eski adıyla Twitter) üzerinden yaptığı açıklamada Buterin, L2 teknolojilerinin yalnızca Ethereum(ETH) ağına ‘ölçekleme’ sağlamak amacıyla geliştirilen yan zincirler (shard) olarak kabul edilmesinin artık geçerli olmadığını söyledi. Bu değişimin, Ethereum ana ağı (L1) üzerindeki yapısal gelişmeler ve işlem ücretlerindeki düşüş gibi radikal dönüşümlerden kaynaklandığını ifade etti.

Buterin’e göre, L2 teknolojilerinin büyümesi beklentilere kıyasla daha yavaş ilerlerken, Ethereum’un kendi ağı ise sürekli genişliyor ve gelişiyor. Bu durum, uzun süredir benimsenen “rollup odaklı gelecek haritası” yaklaşımını zayıflatıyor. Ethereum'un genişleme vizyonunun, zincir üzerinde daha fazla işlem alanı yaratma hedefine dayandığını belirten Buterin, çoklu imza köprüleri (multisig bridges) gibi gevşek bağlantılı çözümlerin bu vizyona hizmet etmediğini savundu. Ona göre bu yöntemler yalnızca yüzeysel bir genişleme sunuyor ve asıl amaca hizmet etmiyor.

Vitalik Buterin, L2 ağlarının günümüzde artık Ethereum’un ‘markalı yan zincirleri’ olarak görülmemesi gerektiğini dile getirdi. Yeni düzende bazı L2'ler Ethereum’un güvenlik protokolüne tam uyum sağlamıyor ya da düzenlemeler ve teknik sınırlamalar nedeniyle bu yönde adım atmaktan kaçınıyor. Örnek olarak ZK-EVM (sıfır bilgi kanıtı tabanlı sanal makine) kullanan bazı projelerin henüz ‘aşama 1’ düzeyinde kalmak zorunda olduğunu belirtti. Buterin, bu tür L2 ağlarının ürün olarak değerli olabileceğini kabul ederken, Ethereum'u ‘genişletme’ işlevini yerine getirmediklerinin de altını çizdi.

Yeni yaklaşımda, L2 projelerinin Ethereum ile olan ilişkisi bir ‘spektra dayalı sistem’ olarak görülmeli. Yani bazı projeler Ethereum güvenliğiyle sıkı biçimde entegre çalışırken, bazıları daha bağımsız bir yapı sürdürebilir. Bu esnek yaklaşım, özel uygulamalar için geliştirilen blok zincirlerini, farklı güven modeli yapılarını ve EVM dışı ortamları da kapsayabiliyor.

Buterin, L2 geliştiricilerine artık projelerini yalnızca ‘ölçekleme çözümü’ kimliğiyle tanıtmamaları çağrısında bulundu. Onun yerine gizlilik, düşük gecikmeli işlem işleme ve finans dışı kullanım senaryoları gibi ana ağda sunulmayan spesifik özellikleri vurgulamak gerektiğini söyledi. Ayrıca, eğer projeler ETH gibi Ethereum varlıklarıyla işlem yürütüyorsa, en azından ‘aşama 1’ seviyesinde güvenlik sunmaları gerektiğini belirtti. Aksi halde bu çözümlerin sadece bir ‘köprü ile bağlı bağımsız L1’ ağlardan farkı kalmayacağının altını çizdi.

Vitalik Buterin ayrıca ZK-EVM teknolojisinin Ethereum içinde ‘önceden derlenmiş bir işlem’ (precompile) olarak değerlendirilmesini de tekrar gündeme taşıdı. Bu özellik, Ethereum üzerinde sıfır bilgi kanıtı doğrulamalarını ana ağ düzeyinde yapabilmeyi mümkün kılarak L1 ölçeklemesinde ve rollup’ların Ethereum güvenliğini korurken özgün kalmalarında kilit rol oynuyor. Olası hatalar halinde Ethereum’un bir hard fork ile bu sistemi iyileştireceğini söyleyen Buterin, özelliğin temel protokol kapsamına dahil edilmesini savundu.

Son olarak Buterin, L2 ekosistemindeki rekabetin artık ‘Ethereum’u kimin daha çok büyüttüğü’ne değil, ‘hangi özelliklerin ne düzeyde güvence altına alındığına’ döndüğünü belirtti. Yani artık yalnızca hız değil; işlevsellik, güven modeli ve şeffaflık da büyük önem taşıyor. Kullanıcılara, ağların güvenlik yapısı ve risk seviyeleri net biçimde tanıtılmadığı sürece, sistemin güvenilirliğinin sorgulanabileceğini vurguladı.

Yazım sırasında Ethereum(ETH), yaklaşık 2.256 dolar seviyesinde işlem görüyor.