AI Kaynaklı ‘Hayalet GSYH’ Korkusu: Citrini Raporu Sonrası Teknoloji Hisseleri ve Bitcoin(BTC) Sert Düştü

Citrini Research’in yapay zekânın(AI) ekonomiyi sarsabileceğini öne süren ‘uç’ senaryolu raporu yayımlamasının ardından, pazartesi günü ABD borsasında yazılım ve ödeme odaklı teknoloji hisseleri birlikte zayıfladı. Raporda, AI ajanlarının yayılmasıyla çok sayıda beyaz yaka işinin ortadan kalkabileceği, bunun da tüketimi bastırarak ‘resesyon’a yol açabileceği uyarısı yapıldı.

Daha önce geniş kitlelerce pek bilinmeyen Citrini Research, ‘Global Intelligence Crisis(“Küresel Zekâ Krizi”)’ raporunun yalnızca X’te 22 milyonun üzerinde görüntülenmesiyle bir anda piyasanın odağına yerleşti. Rapora göre AI, şirket kârlarını patlatırken insan emeğine duyulan ihtiyacı düşürüyor ve böylece ekonomi genelindeki ‘gelir–tüketim’ zincirini zayıflatma riski yaratıyor.

Citrini Research, 2028 Haziran’ı baz alan bir senaryoda S&P500 endeksinin tarihi zirvesinden yüzde 38 gerilediği, işsizlik oranının ise yüzde 10’u aştığı bir tablo çizdi. Bu tabloda ‘özel kredi’ piyasası sarsılıyor, en güvenli konut kredilerinde bile çatlaklar oluşuyor. ‘İronik’ olan ise tüm bu süreçte AI’ın ‘beklentilerin altında’ değil, aksine ‘beklentilerin üzerinde’ performans gösterdiği varsayımı.

Raporun merkezindeki kavram ‘hayalet GSYH(Ghost GDP)’. Bu, resmi istatistiklerde üretim olarak görünen ancak hanehalkı gelirine ve tüketimine yeterince yansımadığı için ‘reel ekonomi’nin hissetmediği büyümeyi anlatıyor. Citrini Research, “Kuzey Dakota’daki tek bir GPU kümesi, geçmişte Manhattan’da 10 bin ofis çalışanının ürettiği çıktıyı yaratabilir” örneğiyle, üretimin arttığı ama istihdam ve tüketimin aynı hızda artmadığı bir yapıyı tarif etti. Buna göre geniş çaplı beyaz yaka işten çıkarmaları, sert tüketim düşüşü ve ‘ekonomik durgunluk’ olasılığı gündeme geliyor.

Bu tabloya yalnızca AI belirsizliği değil, Başkan Trump’ın ‘gümrük tarifesi’ politikaları gibi makro faktörler de eklenince, ‘riskli varlıklar’da iştahın zayıfladığı yorumları yapıldı. İlgili haberde, son aylarda kripto para piyasasının da bu belirsizlikleri baskı unsuru olarak fiyatladığı, Bitcoin(BTC)’in ekim başında kaydettiği 126,080 dolar (yaklaşık 1 milyon 823 bin 400 TL) ile tüm zamanların en yüksek seviyesinden neredeyse yüzde 50 aşağı geldiği, buna karşılık altın gibi ‘güvenli liman’ varlıkların güçlü seyrini koruduğu aktarıldı.

Piyasadaki tepki hisse fiyatlarına hızla yansıdı. Bilişim ve AI şirketi IBM(IBM), pazartesi günü tek seansta yüzde 13,1 düşerek 223,35 dolardan (yaklaşık 320 bin TL) kapandı ve son 25 yılın en sert günlük kaybını yaşadı. Microsoft(MSFT), Oracle(ORCL) ve Accenture(ACN) hisseleri de sırasıyla yüzde 3,21, yüzde 4,57 ve yüzde 6,58 geri çekildi.

Ödeme ve kredi kartı devleri de satıştan kaçamadı. Visa(V), Mastercard(MA) ve American Express(AXP) sırasıyla yüzde 4,5, yüzde 5,77 ve yüzde 7,2 geriledi. Citrini Research’ün ‘özel kredi(private credit)’ ve yazılım tabanlı kredilendirme alanlarında zincirleme temerrütlerin tetiklenebileceğini öne sürmesi, yatırımcıların temkinini artıran başlıca etkenlerden biri olarak gösterildi.

Bu tedirginlik, başka uyarılarla da birleşiyor. ‘Risk teorisi’ çalışmalarıyla tanınan Nassim Taleb, AI’ın bazı yazılım şirketlerini ‘iflas’a sürükleyebileceğini söyledi. Öte yandan Anthropic, ‘Claude Code’ aracının COBOL tabanlı eski yazılımların modernleştirilmesinde kullanılabileceğini duyurdu. COBOL, devlet kurumları, bankalar ve havayolları gibi büyük ölçekli işlem sistemlerinde yaygın kullanılan bir dil ve özellikle IBM sistemlerinde yoğun biçimde çalıştığı biliniyor. Piyasada, bu haber akışının IBM hisselerindeki sert düşüşü tetikleyen unsurlardan biri olabileceği görüşü öne çıkıyor.

Citrini Research’e göre, Anthropic’in Claude Code’u ve OpenAI’ın Codex’i gibi ‘ajan niteliğindeki AI(Agentic AI)’ araçlarının yayılmasıyla birlikte, şirketler ‘işgücü maliyetlerinden’ sağladıkları tasarrufları daha güçlü AI sistemlerine yeniden yatırabilir. Bu da otomasyonu daha da hızlandıran bir ‘geri besleme döngüsü’ oluşturabilir. Böyle bir döngü, aynı anda hem istihdamı daraltıp hem de tüketimi soğutarak raporda tarif edilen ‘AI kaynaklı resesyon’ riskini büyütebilir.

Buna karşı çıkanlar da var. Son dönemde birden fazla teknoloji yatırımcısı, AI ajanlarının henüz ‘maliyet–verim’ dengesinin tatmin edici olmadığını savunuyor. Girişimci ve yatırımcı Jason Calacanis, tek bir AI ajanını çalıştırmak için günde 300 dolar (yaklaşık 43 bin TL) harcadığını, buna karşın gerçek kullanım oranının yüzde 10–20 seviyesinde kaldığını açıkladı. Social Capital CEO’su Chamath Palihapitiya da benzer sorunlara işaret ederek, bir AI ajanının çalışanları ikame edebilmesi için en az iki kat daha ‘verimli’ olması gerektiğini, aksi halde tam anlamıyla ‘iktisadi olarak mantıklı’ bir ikame olmayacağını vurguladı. Milyarder yatırımcı Mark Cuban ise bu tür ‘ekonomik kısıt’ argümanlarının, AI’ın kısa vadede insan emeğini tamamen ikame edeceği iddiasına yönelik en ikna edici karşı tezler arasında olduğunu düşünüyor.

Sonuç olarak, teknoloji hisselerindeki bu düzeltme, AI’ın yaratacağı sanayi dönüşümü ve olası şokların ‘fiyatlara nasıl yansıtılacağı’ sorusuna dayanıyor. AI büyümesine ilişkin beklentiler yüksek kaldıkça, ‘istihdam, tüketim ve kredi kanalları’ üzerinden oluşabilecek yan etkileri birlikte değerlendirmeye çalışan yatırımcı davranışı da güçlü kalabilir. Bu yaklaşım sürdüğü sürece, hem hisse senetlerinde hem de kripto para piyasasında oynaklığın kısa vadede kolay kolay dinmeyebileceği yorumları öne çıkıyor.