Yapay Zeka Emek Değerini Sıfırlarsa: Hayalet GSYH, Çöken Tüketim ve Ödemelerin Stabil Kripto Paralara Kayışı

Yapay zeka(AI)가 ‘üretkenlik devrimi’ni gerçeğe dönüştürürse borsalar coşabilir ancak reel ekonomi, insanların tüketiminin kurumasıyla bir tür paradoksa sürüklenebilir. 시트리니 리서치(Citrine Research)가 2028 yılını varsayarak çizdiği senaryoda, büyük çaplı yapısal küçülme ve talep çöküşüyle birlikte, ödeme altyapısının stabil kripto paralar(stablecoin) merkezli ‘kripto raylara(krypto rail)’ kayması aynı çerçevede ele alınıyor.

Küresel makro ve tema odaklı hisse analizi yapan 시트리니 리서치(Citrine Research), yakın zamanda ‘2028 Haziran’ tarihli bir makro notu formatında kurgusal bir metin yayımladı. Zaman damgası ise 2026 Şubat olarak bırakıldı ve bu ‘gelecekten yazılmış hatırat’ tarzındaki metin X üzerinde hızla yayıldı. 시트리니, AI’nin nihayet verimlilik vaadini yerine getirdiği, şirketlerin istihdamı kıstığı, kârların patladığı ve hisse fiyatlarının uçuşa geçtiği bir sahneyle anlatıyı başlatıyor. Senaryonun ilk bölümünde S&P500 endeksi 8000 puan seviyesini ‘zorlarken’, Nasdaq endeksi 30.000’i aşıyor ve ‘üretkenlik çağı’na dair beklentiler piyasayı ısıtıyor.

Sorun bundan sonra başlıyor. İşten çıkarılan çalışanlar harcamalarını kesince tüketim hızla soğuyor. Şirketler kârlılığı korumak için daha fazla AI aracı devreye alıyor ve yeni bir işten çıkarma dalgası geliyor. Talep azaldıkça maliyetleri tekrar kısmak gerekiyor, bu da yeni bir tasfiye turuna yol açıyor. 시트리니’nin tarif ettiği ekonomi, ‘doğal frenleri olmayan’ kendini besleyen bir kısır döngü içinde ilerliyor.

Senaryodaki ABD ekonomisinde, en üst gelir yüzde 10’luk kesimin toplam tüketimin yarısından fazlasını taşıdığı yapı özellikle vurgulanıyor. Bir zamanlar yıllık 180 bin dolar maaş alan ürün yöneticileri ve analistlerin yazılımlarla ikame edilmesiyle, orta sınıfın tüketim tabanı sarsılıyor. Üretim artışıyla birlikte kâğıt üzerinde GSYH büyüyor gibi görünse de, gerçek ücretler ve istihdam çöktüğü için hissedilen ekonomi hızla donuyor. 시트리니 bu durumu ‘hayalet GSYH(ghost GDP)’ diye adlandırıyor. Veriler parlak dursa da restoranlar ve perakende zincirleri sessizce ortadan kayboluyor; ekonomi büyürken ‘kimseye maaş ödemeyen’ tuhaf bir büyüme türü geride kalıyor.

Senaryonun kırılma noktası konut piyasası. 시트리니, yaklaşık 13 trilyon dolarlık mortgage hacminin ‘istikrarlı istihdam’ varsayımı üzerine kurulu olduğunu belirtiyor. 2008 finansal krizinde krediler ‘daha en baştan sorunlu’ iken, 2028’deki krediler başlangıçta sağlam, ancak dünya değiştikçe işsizlik oranı yüzde 10,2’ye fırlıyor ve S&P500 endeksi zirvesinden yüzde 40–60 aralığında çöküyor.

Buna rağmen piyasalar büyük bir panik yaşamıyor. İnsanların acısından bağımsız olarak ‘makinelerin yön verdiği likidite’, fiyatları belli ölçüde ayakta tutuyor ve yaşanan şokun varlık fiyatlarına tam yansıması gecikiyor. Reel ekonomideki çatlaklar anında varlık fiyatlarına yansımıyorsa, ‘yorum’ politika tepkisinin ve risk yönetimi adımlarının da gecikebileceği’ uyarısı yapılmış oluyor.

Kripto yatırımcılarının özellikle dikkat kesildiği bölüm ise ödeme altyapısındaki dönüşüm. 시트리니, kendi kendine işlem yapabilen ‘AI ajanları(AI agent)’nın, marka yerine gecikme(latency), maliyet ve programlanabilirlik gibi unsurları önceleyeceğini varsayıyor. Bu durumda Visa(V), Mastercard(MA) gibi kart ağlarının yüzde 2–3’lük ‘interchange’ ücreti ve bölgesel ödeme sürtünmeleri, sistem açısından kaçınılması gereken bir maliyet haline geliyor.

Bunun sonucunda ajanlar, stabil kripto paraları kullanarak Solana(SOL), Ethereum(ETH) gibi düşük maliyetli ve yüksek işlem kapasiteli ağlar üzerinde ödemeleri takas etmeyi tercih ediyor ve geleneksel ödeme işlemcilerinin payı küçülüyor. Emek maliyetinin ortadan kalkmasıyla ortaya çıkan kâr, ‘hesaplama gücünü(compute)’ elinde bulunduranlara kayıyor. Onların işlettiği AI sistemleri ise daha fazla ticareti ‘kripto raylara’ taşıyarak kart ağlarının ücret temelli modelini zayıflatıyor. Stabil kripto paralara yönelik talebin, ‘insanların ödemelerinden’ değil ‘AI’nin takas işlemlerinden’ patlayacağı varsayımı, piyasalarda ‘yorum’ ödeme odaklı kripto altyapısının yeni bir büyüme ekseni olup olmayacağı’ sorusunu öne çıkarıyor.

Varlık eşitsizliğinin daha da açılması da ana mesajlardan biri. Bitwise danışmanı Jeff Park(Jeff Park), bu senaryoyu “servet eşitsizliği eşi görülmemiş düzeylere genişlerken, AI’nin emeğin değerini fiilen ‘sıfırladığını’ ve varlık sahipliğinin emekten daha baskın bir güç haline geldiğini” söyleyerek özetliyor. Park, Bitcoin(BTC) fiyatının 1 milyon doları (yaklaşık 1,44 milyar won) aştığı bir tabloyu dahi dillendiriyor.

시트리니’nin metninde en ürpertici nokta ise ‘şimdi’ duygusu. Hikaye 2028 tarihli bir not gibi yazılmış olsa da, gerçek yazım tarihi 2026 Şubat. Bu da işten çıkarmalar, tüketim zayıflaması ve takasın kripto raylara kayması gibi domino taşlarının aslında çoktan devrilmeye başladığı yönünde bir sorgulamayı beraberinde getiriyor. Kripto trader’ı ve bilinen bir AI savunucusu olan Miles Deutscher(Miles Deutscher) da “AI konusunda hiç bu kadar iyimser olmamıştım ama bunun ne anlama geldiği konusunda da hiç bu kadar korkmamıştım” diyerek ikili duyguyu özetliyor.

AI’nin verimliliği artıracağı yön, büyük ölçüde tartışmasız. Ancak bu verimlilik artışının meyveleri ‘ücret’ yerine sadece ‘varlık’ ve ‘altyapı’ sahiplerine akarsa, ekonominin motoru olan tüketim ve istihdam aynı anda zayıflayabilir. 시트리니’nin ortaya koyduğu temel soru da bu. Hisse senedi piyasasındaki ralli ile reel ekonomideki durgunluk birbirine zıt yönlerde seyrederken, ödeme ve takas süreçlerinin stabil kripto paralar ve kripto altyapıya kayma eğiliminin hızlanıp hızlanmayacağını piyasa bir süre daha gerçek verilerle test etmeye çalışacak gibi görünüyor.