BIS’in Project Agorá Deneyi: Tokenizasyon ile Sınır Ötesi Ödemeler Saniyelere İniyor

Uluslararası Ödemeler Bankası(BIS), 7 merkez bankası ile ‘Project Agorá’ deneyi… Sınır ötesi ödemelerde tokenizasyon hamlesi

Uluslararası Ödemeler Bankası(BIS), ‘Project Agorá’ raporunu yayımlayarak, tokenleştirilmiş merkez bankası rezervleri ve ticari banka mevduatlarını kullanan sınır ötesi *toptan ödeme* deneyi hakkında ilk sonuçları paylaştı. BIS’e göre bu modelde, fonlar ‘kilitlendiği’ anda ödemeler birkaç saniye içinde tamamlanabiliyor ve *kredi* ile *ödeme riski* belirgin şekilde azalıyor.

27’sinde (yerel saatle), BIS’in açıkladığı bilgilere göre projeye 7 merkez bankası ile 40’tan fazla regüle finans kurumu katıldı. Euro Sistemi’ni temsilen Fransa Merkez Bankası yer alırken; Japonya Merkez Bankası, Kore Bankası, Meksika Merkez Bankası, İsviçre Ulusal Bankası, New York Fed bünyesindeki New York İnovasyon Merkezi ve İngiltere Merkez Bankası da projede yer aldı. BIS ile Uluslararası Finans Enstitüsü(IIF) tarafından ortak yürütülen çalışma, *yavaş* ve *maliyetli* uluslararası havale altyapısının, blokzincir tabanlı *tokenizasyon* ile iyileştirilip iyileştirilemeyeceğini test etmeye odaklandı.

Raporun detaylarına göre Project Agorá, her *yargı alanı* için ayrı bir defterde tutulan tokenleştirilmiş merkez bankası rezervlerini, bunları bir araya getiren *tekil bir ortak defterle* bağlayan ‘2 katmanlı blokzincir’ yapısını benimsiyor. Böylece her iki tarafın bakiyesinin aynı anda güncellendiği ya da hiç güncellenmediği ‘atomik ödeme’ mekanizması sağlanıyor. BIS, bu yaklaşımın mevcut ‘2 katmanlı bankacılık sistemini’ korurken *paranın tekilliği* ilkesini de muhafaza ettiğini, bu yönüyle *stabil kripto para(stablecoin)* modellerine alternatif ve onlardan farklı bir çözüm sunduğunu vurguluyor.

Sistem ayrıca *kara para aklama karşıtı(AML)* kontrolleri, yaptırım taramaları ve sahtekarlık tespiti gibi süreçleri sırayla değil, *eşzamanlı* olarak çalıştırabiliyor. BIS, bu sayede günümüz sınır ötesi ödeme altyapısında sıkça görülen *yanlış pozitif* (hatalı bildirim) oranlarının düşürülebileceğini belirtiyor. FXC Intelligence verilerine göre, sınır ötesi ödeme hacmi 2024’te 195 trilyon dolar düzeyindeyken, 2032’ye kadar 320 trilyon dolara çıkabilir. İşlem hacmindeki bu hızlı büyüme, *ödeme altyapısının modernizasyonu* ihtiyacını daha da belirgin hale getiriyor.

Project Agorá şimdi, gerçek işlemleri de içeren bir ‘*gerçek değerli test*’ aşamasına geçiyor. Ancak BIS, bu aşamanın ne zaman başlayacağına dair bir takvim paylaşmadı. Bir sonraki faz için öne çıkan başlıklar arasında *likidite tasarrufu sağlayan mekanizmalar*, *siber güvenlik*, *ödeme kesinliği*, *veri yönetişimi* ve *risk yönetimi çerçeveleri* bulunuyor. Zaman dilimi farklarının yarattığı gecikmelerin ise 24 saat çalışabilen bir yapı ile önemli ölçüde hafifletilebileceği ifade ediliyor.

İngiltere Merkez Bankası da yakın zamanda RTGS ve CHAPS sistemlerinin çalışma saatlerini uzatmaya yönelik planlar açıklayarak, fiilen ‘neredeyse 24 saat ödeme’ dönemine geçilebileceğinin sinyalini verdi. İngiltere Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Sarah Breeden, daha önce yaptığı açıklamalarda, *paylaşılan defter teknolojisi* ve *tokenizasyonun* aracı kurum sayısını azaltarak ödemeleri hem daha hızlı hem de daha ucuz hale getirebileceğini söylemişti. BIS’in Project Agorá deneyi, *merkez bankaları ile özel bankalar birlikte hareket ettiğinde uluslararası ödemeler alanında dönüşümün ne kadar derin olabileceğini* gösteren dikkat çekici bir örnek olarak öne çıkıyor.