Yüzde 24 azalan dijital Rupi (e₹) dolaşımına karşın RBI refah pilotunu genişletiyor

Hindistan Merkez Bankası (Reserve Bank of India, RBI), dijital Rupi (e₹) pilot uygulamasını sosyal yardım ödemeleri ve sınır ötesi ödeme denemelerine doğru genişletiyor. Bu adım özel kripto para işlemlerinin artmasından çok, merkez bankası dijital parasının (CBDC) devlet sübvansiyonu dağıtımı ve ödeme altyapısına entegre edilmesine yönelik bir test niteliği taşıyor.

Reuters'in aktardığına göre RBI, 2025-26 yıllık faaliyet raporunda dijital Rupi'yi doğrudan fayda transferi (DBT) sistemine, yurt içi perakende ödemelere ve sınır ötesi işlem denemelerine genişletme planını açıkladı. Gujarat, Puducherry ve Chandigarh eyaletlerinde sosyal yardımla bağlantılı CBDC pilot uygulamalarının sürdüğü belirtiliyor.

Hindistan hükümeti, Şubat 2026'da Puducherry'de Pradhan Mantri Garib Kalyan Anna Yojana (PMGKAY) ile bağlantılı CBDC tabanlı gıda sübvansiyonu pilotunu başlattı. Sübvansiyon programlanabilir dijital Rupi jetonları olarak dağıtılıyor; yararlanıcılar bu jetonları belirlenen adil fiyat mağazalarında (Fair Price Shop, FPS) ya da onaylı satış noktalarında gıda alışverişi için kullanabiliyor.

Bu yöntem, sübvansiyonun nerede harcanacağını önceden belirleyerek amaç dışı kullanımı azaltmayı hedefliyor. Yararlanıcılar nakit yerine CBDC cüzdanına yardım alıyor, jetonlar ise yalnızca belirlenen ürün ve satış noktalarında geçerli oluyor.

Puducherry duyurusunda Hindistan hükümeti, modeli Chandigarh ve Dadra ile Nagar Haveli'ye kademeli olarak genişleteceğini açıkladı. Ancak RBI'nin yıllık raporuna ilişkin haberlerde Gujarat, Puducherry ve Chandigarh sayılıyor; iki kaynaktaki bölge listesi birebir örtüşmüyor.

Dijital Rupi özel bir kripto para değil. RBI tarafından çıkarılan Hindistan Rupisi'nin dijital biçimi olması nedeniyle, özel ağlarda üretilen Bitcoin(BTC) ya da stabil coinlerden ayrışıyor.

RBI'nin SSS (FAQ) sayfasına göre perakende dijital Rupi pilotu, 1 Aralık 2022'den bu yana sınırlı ve kontrollü biçimde yürütülüyor. Pilotun amacı teknolojiyi, yapıyı, ölçeklenebilirliği, kullanım senaryolarını ve kabul düzeyini test etmek olarak tanımlanıyor.

Bu genişlemenin odağı genel ödeme kolaylığından çok 'amaca yönelik' ödeme. Devletin dağıttığı sübvansiyonun yalnızca belirlenen ürün ve satış noktalarında harcanmasını sağlamak, harcama sürecinin daha net izlenebilmesini amaçlıyor.

Hindistan hükümeti Puducherry duyurusunda, CBDC tabanlı gıda sübvansiyonunun 'anındalık', 'izlenebilirlik' ve 'şeffaflık' sağlayabileceğini belirtti. Sosyal yardım bütçesinin gerçek yararlanıcılara ulaşıp ulaşmadığının ve belirlenen amaçla kullanılıp kullanılmadığının dijital ödeme kayıtlarıyla doğrulanması hedefleniyor.

Ancak benimsenme göstergeleri henüz güçlü değil. The Economic Times, RBI'nin yıllık raporunu kaynak göstererek Mart 2026 sonu itibarıyla perakende dijital Rupi dolaşımının 771,66 crore rupi olarak kaydedildiğini bildirdi.

Bu rakam, bir yıl önceki 1.016,46 crore rupiye kıyasla yüzde 24,08 azalışa işaret ediyor. Pilotun kapsamı genişlerken genel kullanıcı talebinin hâlâ sınırlı kaldığı değerlendiriliyor.

RBI, sınır ötesi ödeme denemelerini de sürdürüyor. Reuters'in aktardığına göre RBI, Singapur Para Otoritesi (Monetary Authority of Singapore) ile dijital varlıklara ilişkin bir anlaşma imzaladı; Singapur ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile pilot görüşmeleri devam ediyor.

Uluslararası Ödemeler Bankası (Bank for International Settlements, BIS) öncülüğündeki çok taraflı görüşmelere de katılım sağlanıyor.

CBDC tabanlı sınır ötesi ödemeler genellikle havale maliyetlerini ve mutabakat sürelerini azaltabilecek bir araç olarak gösteriliyor. Ancak fiili kullanım alanının genişlemesi için ülkeler arası para birimi düzenlemeleri, kişisel veri koruması ve ödeme ağları arasında birlikte çalışabilirlik gibi koşulların sağlanması gerekiyor.

Hindistan'ın dijital Rupi pilotu, sosyal yardım bütçesinin harcanmasıyla merkez bankası ödeme altyapısını birleştiren bir deneme alanı olarak öne çıkıyor. Tam ticari kullanıma geçiş için henüz bir takvim paylaşılmadı; dijital Rupi'nin kripto para piyasası veya özel ödeme sektörü üzerindeki etkisine dair değerlendirme için ek doğrulama gerekiyor.

Doğrulanan kaynaklar: RBI SSS sayfası, Hindistan hükümeti Basın Bilgi Bürosu (Press Information Bureau, PIB) duyurusu, Reuters haberi, The Economic Times haberi.