Meta'nın Yüz Tanıma Patenti Onaylandı, Akıllı Gözlük Tartışması Yeniden Alevlendi

Meta(META)'nın akıllı kamera patenti tescillenince, akıllı gözlükler ve yüz tanıma teknolojisini çevreleyen gizlilik tartışması yeniden alevlendi. Doğrulanan şey yeni bir ürün lansmanı değil; kamera görüntülerinden kişileri ve davranışları sınıflandıran bir patentin tescili ile uygulama kodunda bulunan izler.

Google Patents'te yayımlanan ‘Smart Cameras Enabled by Assistant Systems’ başlıklı belgede rüçhan tarihi 18 Ekim 2019, başvuru tarihi 7 Mart 2022, yayım tarihi 5 Eylül 2024 ve tescil tarihi 10 Mart 2026 olarak kayıtlı. Aynı patent ailesi ‘US17/688,662’ numarasıyla listeleniyor. (Kaynak: Google Patents)

Belgenin özünde, kameranın topladığı duyusal verilerin işlenmesi, yüz tanımayla kişilerin belirlenmesi, belirli davranışların tespit edilmesi ve ilgili sahnelerin medya dosyasına dönüştürülmesi süreci yer alıyor. Bu yapı, sıradan bir görüntü kaydından çok, ‘kimin ne yaptığını’ makinenin sınıflandırdığı bir sisteme benziyor.

Justia'da yayımlanan belge de benzer şekilde, kamera görüş alanındaki bir veya daha fazla kişinin yüz tanımayla belirlendiğini, davranışlarının tespit edildiğini ve her medya dosyasının belirli bir kişi ya da davranış kaydıyla ilişkilendirildiğini anlatıyor. Ancak belgede ‘privacy settings’ (gizlilik ayarları) koşulu da bulunduğundan, bunun onay alınmadan yürütülen kapsamlı bir takip özelliği olduğunu kesin biçimde söylemek zor. (Kaynak: Justia)

Akıllı gözlük tartışması, kameranın yüze bu denli yakın konumlanmasıyla sıradan akıllı telefon çekimlerinden ayrılıyor. Kullanıcı elini kaldırmadan çevresini kaydedebiliyor, çevredekiler ise kayıt yapılıp yapılmadığını ve analiz kapsamını anında öğrenemiyor şeklinde eleştiriliyor.

Meta, Temmuz 2026'daki yapay zeka gözlük SSS sayfasında, ön yüzdeki ‘capture LED’in kayıt durumunu bildirdiğini, bu ışığın kapatılması ya da devre dışı bırakılması hâlinde kameranın otomatik olarak durduğunu açıkladı. Fotoğraf ve videoların varsayılan olarak gözlükte gizli biçimde saklandığını, kullanıcı isterse bunları telefonuna aktarabildiğini ya da paylaşabildiğini belirtti. (Kaynak: Meta, Temmuz 2026)

Aynı şirket, Haziran 2026'daki duyurusunda yeni gözlük ürününü tanıtırken ‘Privacy first’ ilkesini ve yerleşik güvenlik önlemlerini öne çıkardı. Şirketin açıklaması, hâlihazırda satışta olan ürünün bildirim, saklama ve paylaşım kontrol mekanizmalarına odaklanıyor. (Kaynak: Meta, Haziran 2026)

Yüz tanıma özelliğinin izleri ayrı bir haberle doğrulandı. WIRED, 4 Haziran'da (yerel saatle) Meta'nın akıllı gözlükler için geliştirdiği ‘NameTag’ adlı yüz tanıma sisteminin koduna Meta AI uygulamasında rastlandığını yazdı. Bu özelliğin, gözlük kamerasının gördüğü kişiyi biyometrik verilerle tanımladığı ve tanıma sonucunu kullanıcıya bildirdiği bir yapıda olduğu aktarıldı. (Kaynak: WIRED)

Meta sözcüsü WIRED'a yaptığı açıklamada, "tüketiciye sunulan hiçbir şey yok ve nihai bir karar da alınmadı" dedi. Bu ifade, kodun basında yer almasının doğrudan ticari bir özelliğin devreye girdiği anlamına gelmediğini gösteriyor.

Meta, aynı ay söz konusu kodu uygulamadan kaldırdı. WIRED, 15 Haziran'da Meta'nın, ordu ve soruşturma birimlerine yüz tanıma teknolojisi tedarik eden Rank One Computing'e ait teknolojiyi akıllı gözlüklerin iç geliştirme sürecinde test ettiğini aktardı. İlgili sistemin kullanıcılar için hiçbir zaman etkinleştirilmediği, Meta'nın bunu 5 Haziran'da uygulamadan sildiği belirtildi. (Kaynak: WIRED)

Sivil toplum örgütleri ve siyasetin tepkisi sert oldu. Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU) ve 75 kuruluş, 13 Nisan'daki ortak açıklamasında Meta'dan yüz tanımalı gözlük planından vazgeçmesini istedi. Kuruluşlar bu teknolojiyi "toplumun aşmaması gereken bir sınır" olarak nitelendirdi. (Kaynak: ACLU)

ABD Senatörleri Ron Wyden(Ron Wyden) ve Jeff Merkley(Jeff Merkley) de 18 Mart'ta Meta'dan şeffaflık talep etti. İki senatör, insanları rutin biçimde tarayıp sınıflandıran bir sistemin kalıcı hâle gelebileceği uyarısında bulunurken, bu teknolojinin görme engelliler ve az gören bireyler için yararlı olabileceğini de sözlerine ekledi. (Kaynak: Jeff Merkley Senato Ofisi)

Meta, 2021 yılında Facebook'taki yüz tanıma sistemini durduracağını açıklamıştı. Şirket o dönemde, yüz tanımanın toplumsal rolüne dair endişelerin arttığını belirtmişti. "Bugünkü patent tescili ve uygulama kodu tartışması, şirketin yüz tanıma teknolojisinden tamamen vazgeçmediğini, aksine bunu akıllı gözlük ve yapay zeka asistanı ortamında yeniden denediğini gösteriyor." (Kaynak: Meta, 2021)

TokenPost daha önce, Meta'nın yapay zeka gözlükleri etrafındaki gizli çekim tartışmasını ve ABD'li siyasetçilerin şeffaflık talebini haberleştirmişti. O dönemki tartışma kayıt ışığı, çevredekilerin onayı ve yüz verisi toplama olasılığı üzerine yoğunlaşmıştı.

Kripto para dünyasının bu konuyla ilgilenmesinin nedeni de burada yatıyor. Akıllı gözlüklerin yüz ve davranış tanıyan bir yöne evrilmesi, kimlik, cüzdan, ödeme ve sosyal medya hesaplarının birleştiği dijital güven sistemleriyle çatışabilir. Ancak şu an için doğrulanmış olan yalnızca patent tescili, uygulama kodundaki izler, şirket açıklamaları ve sivil toplum tepkisi; gerçek ürün özellikleri ve varsayılan ayarlar için daha fazla açıklama gerekiyor.