Hürmüz'de gerginlik tırmandı, petrol 91,63 dolara çıktı

ABD Başkanı Donald Trump'ın Umman'a yönelik askeri müdahale ihtimalini gündeme getirmesinin ardından Hürmüz Boğazı'nı çevreleyen ABD-İran-Umman gerginliği yeniden alevlendi. Petrol ve doğal gazın en kritik geçiş noktalarından birini kapsayan müzakerelerin sarsılmasıyla Brent petrol varil başına 91,63 dolara çıkarken Bitcoin(BTC) yüzde 0,2 değer kaybetti.

AP'ye göre Trump, Umman ile İran arasında Hürmüz Boğazı'ndan gemi geçişinin yönetimine ilişkin varılan anlaşmadan memnuniyetsizliğini dile getirerek Umman'a karşı güç kullanma ihtimalinden söz etti. ABD yönetimi, Umman'ın İran ile müzakerelerde yeterince sert durmadığını düşünüyor; özellikle İran ile Umman'ın boğazın çıkışını ortak yönetmesi fikrine karşı çıkıyor.

Hürmüz Boğazı, Orta Doğu kaynaklı petrol ve doğal gazın geçtiği en önemli darboğazlardan biri. Bu kriz yalnızca Umman'la sınırlı bir diplomatik sürtüşme değil; deniz kontrolü, yaptırımlar ve İran'la savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakereler aynı anda devrede.

TokenPost daha önce Hürmüz Boğazı'ndan geçişin sert biçimde azaldığını, bazı sevkiyatların rotasını değiştirip yeniden başladığını aktarmıştı.

Trump, sosyal medya hesabından Hürmüz Boğazı'nın haritasını paylaşarak boğazı adeta ABD toprağıymış gibi tasvir etti. AP'nin aktardığına göre Trump, Oval Ofis'te "Bunu toprak ilan etme fikri hoşuma gidiyor" dedi. Beyaz Saray bu açıklamaya değindi ancak Umman'la ilgili ek bir bilgi paylaşmadı.

İran tepkisini gecikmeden gösterdi. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi(Kazem Gharibabadi), X hesabından Trump'ın boğazla ilgili algısını "hayal ürünü" olarak nitelendirdi. İran Meclis Başkanı Mohammad Bagher Qalibaf(Mohammad Bagher Qalibaf) da ABD şartları yerine getirmeden Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmayacağını söyledi.

Boğaz çevresindeki fiziksel riskler de sürüyor. AP'ye göre boğazdan çıkmakta olan bir gemi bir mühimmatla vuruldu, Yemen kıyıları açığında ise bir kargo gemisi birden fazla mühimmat saldırısına uğrayarak fiilen tam hasarlı hale geldi. Birleşik Arap Emirlikleri Savunma Bakanlığı, İran'dan BAE yönüne iki balistik füze fırlatıldığını duyurdu.

Piyasa tepkisi ilk olarak enerji fiyatlarında görüldü. Guardian'a göre 18'inde (yerel saatle) Brent petrol varil başına 91,63 dolara kadar yükseldi. Jeopolitik gerginliğin hem petrol fiyatını hem de güvenli liman arayışını aynı anda tetiklediği değerlendiriliyor.

Wall Street Journal aynı gün WSJ Dolar Endeksi'nin yüzde 0,10 artışla 96,07'ye çıktığını aktardı. Petrol fiyatındaki yükseliş ithalatçı ülkelerde enflasyon baskısını artırırken, jeopolitik risk dolar talebini büyütücü yönde etkileyebilir.

Kripto para piyasası da baskı altında kaldı. Barron's'a göre Bitcoin yüzde 0,2 gerileyerek 64.261 dolardan işlem gördü. Barron's, ABD-İran geriliminin risk iştahını bastıran etkenlerden biri olduğunu belirtti.

Bununla birlikte bu gelişmenin Bitcoin fiyatına doğrudan etkisi konusunda ek doğrulama gerekiyor. Orta Doğu'daki gerginlik genellikle petrol, dolar ve tahvil getirileri üzerinden riskli varlık fiyatlarını etkiliyor; ancak kripto para piyasasında likidite beklentileri ve ETF arz-talep dengesi gibi ayrı etkenler de devrede.

ABD siyasetinde savaş yetkilerini sınırlama girişimi gündeme geldi. ABD Senatörü Tim Kaine(Tim Kaine), Umman'a yönelik askeri harekâtı yasaklayan bir savaş yetkileri kararı sunacağını açıkladı. Amaç, yürütmenin askeri müdahale yetkisini Kongre'nin denetlemesi.

Savaş yetkileri kararı, başkanın yurt dışındaki askeri operasyonlarını Kongre'nin sınırlandırmasına ya da onay sürecine bağlamasına imkân tanıyan bir mekanizma. Kararın kabul edilip edilmeyeceği ayrı bir konu olsa da, Umman'a yönelik askeri müdahale söyleminin ABD iç siyasetinde tartışma konusu haline geldiğini gösteriyor.

Reuters'ın haberine göre İran ile Umman yeni rota müzakeresini son aşamada görüyor; ancak İran, boğazın yeniden açılması için ABD'nin şartları yerine getirmesini ön koşul olarak sunuyor. Reuters daha önce, anlaşma sağlanması durumunda ABD'nin İran limanlarına uyguladığı ablukayı kaldırabileceğini aktarmıştı.

Umman hükümetinin konuyla ilgili kamuya açık bir açıklaması bu haberin kapsamında doğrulanamadı. Krizin bundan sonraki gelişme noktaları İran ile Umman arasındaki boğaz yönetimi anlaşması ve ABD Kongresi'ndeki savaş yetkileri kararının seyri olacak.