Hürmüz'de geçici koridor konuşuldu, kalıcı yönetim teknik müzakerelere kaldı

İran ve Umman, Hürmüz Boğazı'nda güvenli seyrüseferin yeniden başlaması için aşamalı bir çerçeveyi masaya yatırdı. Geçici seyir koridoru ve ortak mayın temizleme çalışması görüşülen konular arasında yer alırken, kalıcı güzergah ve boğazın gelecekteki yönetim biçimi henüz netleşmedi.

Times of Oman, Umman resmi haber ajansına dayandırdığı haberinde, Umman Dışişleri Bakanı Bedir el-Busaidi (Badr Al Busaidi) ile İran Dışişleri Bakanı Seyid Abbas Arakçi'nin (Abbas Araghchi) 25'inde İran'da bir araya geldiğini yazdı. İki bakan, Hürmüz Boğazı'nda güvenli seyrüseferin yeniden sağlanmasını ve iki ülkenin egemenlik ile egemenlik haklarının korunmasını birlikte ele aldı.

Görüşmenin odak noktası ortak yönetimin tamamlanması değil. Taraflar, ortak geçici seyir koridorunun kurulması ve boğazdaki mayınların ortak şekilde temizlenmesini içeren aşamalı bir çerçeveyi konuştu; kalıcı güzergah, boğazın gelecekteki yönetimi, bilgi paylaşımı, trafik yönetimi ile seyir ve güvenlik hizmetlerinin nasıl sağlanacağı ise ileriki teknik müzakerelere bırakıldı.

Umman Dışişleri Bakanlığı, 23 Haziran'da yayımladığı ortak açıklamada İran ile Umman'ın, Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki seyir yönetimi, sunulacak hizmetler ve maliyet konularını görüşmek üzere iki ülke dışişleri bakanlıklarından oluşan ortak bir çalışma grubunu sürdürmeye karar verdiğini bildirdi. Açıklamada, boğazla ilgili tüm adımların iki kıyı devletinin egemenliğine ve egemenlik haklarına saygı göstermesi gerektiği vurgulandı.

Umman, 24 Haziran'da Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ile iş birliği içinde tüm gemilerin kullanımına açık geçici bir deniz koridoru oluşturduğunu duyurdu. Ülke, bu koridor için geçiş ücreti almayacağını da açıkladı; 14 Temmuz'da ise uluslararası hukuka uygun biçimde Hürmüz Boğazı'nda serbest seyrüseferi yeniden tesis etmek amacıyla tüm taraflarla iş birliği yaptığını yineledi.

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi ile Umman Körfezi'ni birbirine bağlayan dar bir deniz geçidi. Orta Doğu kaynaklı petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) deniz yoluyla taşınmasında kilit bir güzergah olduğu için, geçişte yaşanacak aksama petrol fiyatlarını, navlun maliyetlerini ve risk iştahını aynı anda etkileyebiliyor.

Reuters, bu geçidin dünya petrol ve gaz taşımacılığının yaklaşık beşte birini karşıladığını aktardı. Türk okuyucular için de Hürmüz geçişindeki gelişmeler; enerji fiyatları, lojistik maliyetleri ve Bitcoin(BTC) gibi risk varlıklarına yönelik iştahla bağlantılı bir makroekonomik değişken olma özelliği taşıyor.

Ancak yalnızca bu açıklamayla geçişin normalleştiğini ya da piyasaların istikrara kavuştuğunu söylemek güç. Görüşmelerin hâlâ geçici önlemler ve teknik müzakere aşamasında kalması, fiili güzergah işletmeciliği ile güvenlik garantisinin ayrı bir mutabakat gerektirdiğine işaret ediyor.

Reuters, 10 Ağustos'ta İran'ın Umman ile varılan anlaşmanın son aşamada olduğunu açıkladığını, ancak ABD'den tazminat, yaptırımların kaldırılması ve askeri tehditlerin sona ermesi gibi koşulların karşılanması durumunda boğazın yeniden açılabileceği tutumunu koruduğunu bildirdi. ABD'li yetkililer İran ile Umman'ın anlaşmaya yaklaştığını değerlendirirken, fiili yeniden açılışın ayrı koşullara bağlı kaldığını belirtti.

Piyasa tepkisi de tek yönlü olmadı. Gulf News, 25'inde Umman açıklarında bir petrol tankerine yönelik saldırıya rağmen Brent ve Murban petrolünün aşağı yönlü baskı altında kaldığını, WTI'nin ise görece dirençli seyrettiğini yazdı. Habere göre piyasa bu gelişmeyi yeni bir kriz sinyalinden çok, mevcut yüksek riskli ortamın devamı olarak okudu.

S&P Global, 24 Haziran itibarıyla Hürmüz Boğazı'ndan geçen 78 gemiden yüzde 42'sinin Umman ve Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün yönettiği güvenli koridoru kullandığını hesapladı. İran ise dönemin başında bu güzergahı 'yeni rota' olarak nitelendirip itiraz etmişti.

Geçici koridorun fiilen kullanılmış olması, görüşmelerin bir kısmının gemi işletmeciliği sahasına yansıdığı anlamına geliyor. Aynı zamanda güzergahın denetimi ve güvenlik garantisinin hâlâ müzakere konusu olarak kaldığını da gösteriyor.

Bu görüşme, Hürmüz geçiş güzergahı konusunda varılan mutabakatın tam kapsamlı bir yeniden açılışa dönüşmediği önceki süreçin devamı niteliğinde. Önceki görüşmeler güzergah haritalaması ve ortak açıklama metninin uzlaştırılmasıyla sınırlı kalmıştı; bu kez geçici seyir koridoru ile ortak mayın temizleme çalışmasının birlikte gündeme gelmesi, sürecin bir adım daha somutlaştığına işaret ediyor.

Kripto piyasasıyla bağlantı şimdilik dolaylı düzeyde. Petrol fiyatları ve jeopolitik risklerdeki dalgalanma Bitcoin(BTC) gibi risk varlıklarına yönelik iştahı da etkileyebilir; ancak şu an için doğrulanmış tek gelişme, İran ile Umman arasındaki teknik müzakerelerin sürdüğü.