Yüzde 96 düştü: Katar'ın LNG ihracatı savaş öncesinin gerisinde kaldı

Katar kaynaklı sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzındaki aksama uzadıkça, Hürmüz Boğazı'ndaki gerginlik enerji piyasasında belirsizlik kaynağı olmaya devam ediyor. Katar LNG'sinin uzun vadeli müşterileri arasında Güney Kore'nin de bulunması, sorunu yalnızca Avrupa'nın arz güvenliğiyle sınırlı olmaktan çıkarıyor.

QatarEnergy, İtalyan enerji şirketi Edison'a LNG teslimatlarındaki mücbir sebep (force majeure) süresinin kasım başına kadar uzatıldığını bildirdi. Edison, İtalya'nın gaz piyasası platformu GME'ye ilettiği mesajda, eylül sonu ile kasım başı arasında teslim alması planlanan 5 LNG kargosunu daha alamayacağını açıkladı; haberi Reuters duyurdu.

Mücbir sebep, savaş veya doğal afet gibi taraflardan kaynaklanmayan nedenlerle sözleşme yükümlülüklerinin yerine getirilmesi zorlaştığında sorumluluğu kaldıran ya da erteleyen bir madde. Edison'ın QatarEnergy ile yıllık 6,4 milyar metreküp doğal gaz alımını kapsayan uzun vadeli bir tedarik sözleşmesi bulunuyor. Bu miktar, İtalya'nın toplam gaz tüketiminin yaklaşık yüzde 10'una denk geliyor.

Sorun, mart ayı ortasında Ras Laffan Sanayi Bölgesi'ne yönelik saldırıyla başladı. QatarEnergy'nin 24 Mart tarihli açıklamasına göre, 18-19 Mart'ta gerçekleşen füze saldırısında 2 LNG üretim hattı ile 1 GTL üretim hattı hasar gördü. Şirket, bazı uzun vadeli LNG tedarik sözleşmelerinde mücbir sebep ilan etmek zorunda kaldığını belirterek İtalya, Belçika, Güney Kore ve Çin'deki müşterilerin etkilendiğini kaydetti.

Açıklamada belirtilen kayıp, yıllık LNG ihracat kapasitesinin yüzde 17'sine karşılık gelen 12,8 milyon ton olarak yer aldı. Onarımın 3 ila 5 yıl sürebileceği de ifade edildi. Üretim tesislerindeki hasar ile sevkiyat rotalarındaki aksaklığın üst üste binmesi nedeniyle müşteri bazında teslimat takvimleri aynı hızda normale dönmüyor.

Edison, 28 Temmuz'da QatarEnergy'den ek bir bildirim daha aldığını duyurdu. Şirket o tarihte, nisan başından eylül sonuna kadar toplam 24 LNG kargosunun mücbir sebep kapsamına girdiğini, bu miktarın yaklaşık 3 milyar metreküp doğal gaza denk geldiğini açıklamıştı. 28 Temmuz itibarıyla alternatif kaynaklardan temin edilen miktar ise 17 kargo, yaklaşık 1,6 milyar metreküp düzeyindeydi.

Müşteriden müşteriye uzatma süreleri de farklılaştı. En güncel bilgiler, İtalya'daki Edison teslimatlarında aksamanın kasım başına, Pakistanlı müşteride ekime, Bangladeş'teki müşteride ise eylül sonrasına kadar sürebileceğini gösteriyor. Aynı Katar LNG'si söz konusu olsa da sözleşme koşulları ve teslimat takvimi etkinin boyutunu değiştiriyor.

Arzdaki aksama sevkiyat verilerine de yansıdı. Reuters, veri sağlayıcı ICIS'in rakamlarına dayanarak Katar'ın LNG ihracatının savaş öncesine kıyasla yüzde 96 azaldığını, aynı dönemde ihraç edilen kargo sayısının geçen yılın aynı döneminde 509'dan 18'e gerilediğini bildirdi. Reuters'ın hesaplamasına göre Katar'ın gaz satışlarındaki kayıp 24 milyar dolar olarak tahmin ediliyor.

Katar, savaş öncesinde dünyanın günlük LNG arzının yaklaşık beşte birini karşılıyordu. ABD kaynaklı LNG ihracatı boşluğun bir kısmını doldursa da Avrupa'nın gaz depolama seviyeleri mevsim ortalamasının altına düştü; bunu da Reuters aktardı. Kuzey yarımkürede kış talebinin yaklaştığı bir dönemde LNG fiyatları ve sevkiyat takvimi, emtia piyasasının kilit değişkenleri arasında kalmaya devam ediyor.

Asya piyasası da fiyat baskısını ilk hisseden taraf oldu. Temmuz sonunda Asya spot LNG fiyatları, 4 ayın en yüksek seviyesi olan 22 dolar/mmBtu'ya kadar yükseldi. Alıcıların kısa vadeli miktarları daha yüksek fiyattan temin etmek zorunda kaldığı dönemlerde, uzun vadeli sözleşme miktarlarındaki gecikmeler de fiyat baskısına dönüşebiliyor.

Katar'ın mart ayındaki açıklamasında Güney Kore'yi uzun vadeli LNG tedarik sözleşmesi müşterilerinden biri olarak doğrudan anması, konunun Güney Kore açısından da takip edilmesi gereken bir boyutu olduğunu gösteriyor. Ancak Edison'a yapılan bu bildirim İtalya'ya yönelik miktarlarla ilgili; yalnızca bu bildirimden yola çıkarak Güney Kore'ye giden miktarlarda ek bir aksama olup olmadığı kesin olarak söylenemez.

TokenPost daha önce Katar'ın Ras Laffan Limanı'ndan yapılan LNG sevkiyatlarının mart ayından bu yana en yüksek seviyeye çıktığını, ancak geçen yılın aynı dönemine kıyasla düşük kaldığını aktarmıştı. Bu tarihten sonra mücbir sebep süresinin yeniden uzatılmasıyla normalleşme süreci müşteriden müşteriye farklı seyretmeye başladı.

Kripto piyasasıyla bağlantı, doğrudan bir arz-talep ilişkisinden çok risk iştahı üzerinden kuruluyor. Doğal gaz ve elektrik maliyetlerinin artması şirket giderlerini ve tüketici harcama gücünü baskılayabilir; bu da Bitcoin(BTC) ve Ethereum(ETH) gibi riskli varlıklarda oynaklık yaratabilecek etkenlerden biri olabilir. Ancak yalnızca bu LNG aksamasına bakarak kripto fiyatlarının yönü hakkında kesin bir sonuca varmak için yeterli veri bulunmuyor.

Hürmüz Boğazı dışındaki kaynaklara olan ilgi de sürüyor. TokenPost yakın zamanda 42 milyar dolarlık Tanzanya LNG projesinin Hürmüz dışı bir tedarik kaynağı olarak gündeme geldiğini aktarmıştı. Katar LNG'sinde teslimatın ne zaman normale döneceği ise Edison'a yapılan bildirimler ve müşteri bazlı sözleşme takvimine göre yeniden değerlendirilecek bir konu olarak duruyor.