350 milyar dolarlık on-chain hacim Orta Doğu ve Kuzey Afrika'ya yayıldı

Orta Doğu ve Kuzey Afrika bölgesinde yıllık 'on-chain' kripto para işlem hacmi, 2022'de yaklaşık 100 milyar dolar seviyesindeyken 2025-2026 döneminde yaklaşık 350 milyar dolara yükseldi.

Bitcoin Policy Institute yayımladığı raporda bölgenin dünyada en hızlı büyüyen kripto para piyasalarından biri haline geldiğini belirtti. Kuruma göre İran'daki çatışma, bazı ülkelerde yaşanan para birimi değer kaybı ve Körfez ülkelerindeki düzenleme çalışmaları dijital varlık kullanımını farklı yönlerde yukarı itti.

Bölgedeki en büyük pazar Türkiye oldu; işlem hacmi yıllık yaklaşık 200 milyar dolara yaklaştı. Birleşik Arap Emirlikleri(BAE) ise 2025'te yaklaşık 150 milyar dolarlık kripto para işlemi gerçekleştiren pazar olarak öne çıktı.

Büyüme oranlarında asıl dikkat çeken tablo Körfez bölgesinden geldi. Suudi Arabistan bir önceki yıla göre yüzde 154 büyüyerek en hızlı büyüyen pazar oldu, Katar'da büyüme yüzde 120'ye ulaştı. İşlem hacmi ile büyüme oranı her zaman aynı yönde hareket etmedi; yine de Körfez ülkelerindeki kurumsal düzenleme çalışmalarının pazar büyümesinin bir ayağını oluşturduğu söylenebilir (yorum).

Rapora göre bölge içinde kullanım amacı da birbirinden ayrıştı. Mısır, Türkiye, Lübnan ve İran gibi para birimi değer kaybı yaşayan pazarlarda Bitcoin(BTC) ve dolar bazlı stabilcoinlerin satın alma gücünü korumak ve değer transferi için kullanıldığı belirtildi. BAE ve Bahreyn ise kripto varlık hizmet sağlayıcı düzenlemelerini ve tokenizasyon kurallarını güncelleyerek 'kurumsal' dijital varlık piyasasını büyüten örnekler olarak gösterildi.

On-chain işlem hacmi, blok zinciri üzerinde doğrulanan işlem büyüklüğünü ifade ediyor. Borsa içi defterleri veya tezgah üstü (OTC) işlemleri kapsayan bir kavram değil; bu yüzden hangi kurumun hangi yöntemle hesapladığına göre rakamlar değişebiliyor. Bu veri, belirli bir varlığın fiyat yönünü doğrudan gösteren bir gösterge olarak da okunmamalı (yorum).

Chainalysis, 2025 Orta Doğu ve Kuzey Afrika kripto para benimseme raporunda Türkiye'nin yıllık işlem hacminin yaklaşık 200 milyar dolar olduğunu açıkladı. Aynı raporda BAE, yaklaşık 53 milyar dolarla ikinci sıradaki pazar olarak yer aldı. Bitcoin Policy Institute'un BAE için verdiği 2025 yılı yaklaşık 150 milyar dolarlık rakamla kapsam ve hesaplama yöntemi farklı olabileceğinden iki veri doğrudan karşılaştırılamıyor.

Çatışmanın kısa vadeli piyasa hareketlerine de etkisi olduğu aktarıldı. Bitcoin Policy Institute, 2025 Haziran'ında İsrail'in İran'a yönelik ilk saldırılarının ardından küresel kripto para piyasa değerinin birkaç saat içinde yüzde 3,7 azalarak 3,26 trilyon dolar seviyesine gerilediğini bildirdi. Aynı dönemde BTC yüzde 2,3 değer kaybederek 105.200 dolar civarında işlem gördü, Ethereum(ETH) ise yüzde 7,5 düzeltme yaşadı.

Ancak şokun ardından fon akışı tek yönlü bir çıkış olarak gerçekleşmedi. Altcoinlerden BTC'ye doğru bir kayma yaşandı, BTC'nin piyasa hakimiyeti yüzde 64,8'e çıktı ve BTC 104.000-106.000 dolar aralığında istikrar kazandı. Bu ifadeler dönemin piyasa tepkisini özetliyor, bir fiyat tahmini içermiyor.

Körfez ülkelerinin yaklaşımı, para birimi istikrarsızlığı yaşayan bölgelerden farklı bir çizgide ilerliyor. Kurumsal fonlar genellikle saklama, kara para aklamayla mücadele ve ihraç-dağıtım kurallarının netleştiği piyasaları tercih ediyor. BAE ve Bahreyn'in düzenleme ve tokenizasyon kurallarını öne çıkarması, işlem talebini 'kurumsal altyapıya' çekme çabası olarak okunabilir (yorum).

Türk okuyucular için de tablonun çıkardığı bir ders var. Orta Doğu ve Kuzey Afrika'yı tek bir risk bölgesi gibi görmek yerine para birimi istikrarsızlığı, yaptırımlar, düzenleme çalışmaları ve kurumsal katılımı ayrı ayrı değerlendirmek gerekiyor. Stabilcoin piyasasındaki net çıkış eğilimi gibi dolar bazlı likidite değişiklikleri aynı anda görüldüğünde, bölgesel talep ile küresel fon hareketlerinin birbirinden ayrıştırılarak okunması gerekiyor.

Bitcoin Policy Institute, daha önce Bitcoin güvenlik araştırmacıları için yüksek performanslı yapay zeka modellerine erişimin genişletilmesi çağrısına da katılan bir kurumdu. Bu yeni rapor ise güvenlik tartışmasından çok Orta Doğu ve Kuzey Afrika'daki kullanım yapısını ele aldı. Aynı bölge içinde bir yanda para birimi istikrarsızlığı ve yaptırımların talep yarattığı, diğer yanda düzenleme ve kurumsal katılımın işlem tabanını genişlettiği bir tablo ortaya çıktı.