ECB'de iklim teminat kesintisi yüzde 5'e varıyor, hesaplama yöntemi açıklanmıyor

Avrupa Merkez Bankası'nın (ECB) banka kredilerinde kullanılan teminatlara iklim riskini dahil etmesiyle birlikte, tek tek varlıklara uygulanan kesinti oranlarının ve hesaplama yönteminin ne kadar açıklandığı tartışma konusu haline geldi. İklim riski yüksek görülen bir varlığı teminat gösteren banka, aynı piyasa değerine sahip başka bir varlıkla dahi ECB'den daha az fonlama sağlayabiliyor.

ECB, 15 Haziran'da finans dışı şirketlerin ihraç ettiği tahvillere teminat olarak 'iklim faktörü' uygulamaya başladı. Düşük karbonlu ekonomiye geçiş sürecinde politika değişikliklerinin, teknolojik gelişmelerin ve tüketici tercihlerindeki kaymaların şirketlerin varlık değerini sarsabileceği değerlendirmesi bu adımın gerekçesi oldu. ECB, Temmuz'da yayımladığı açıklama yazısında iklim faktörünün mevcut teminat kesinti oranına ek olarak uygulandığını belirtti.

Hesaplamada üç unsur rol oynuyor: sektörel geçiş şokunu gösteren stres faktörü, şirketin geçiş riskine maruziyeti ve teminat gösterilen varlığın kalan vadesi.

Vadesi uzun tahviller, gelecekteki iklim politikalarına ve teknolojik değişimlere daha fazla nakit akışı maruziyeti taşıdığı için daha kırılgan kabul ediliyor. İklim faktörü, mevcut teminat kesinti oranına eklenerek teminat olarak kabul edilen değeri aşağı çekiyor.

Sorun şurada: tek tek tahvillere uygulanan iklim faktörü kamuoyuyla paylaşılmıyor. Bankalar ve piyasa katılımcıları teminat olarak verdikleri varlığa ne kadar kesinti uygulanacağını önceden göremiyor, bağımsız araştırmacılar da ECB'nin hesaplamasını yeniden üretemiyor.

Şeffaflık konusunda uzmanlaşmış uluslararası yayın Eye on Global Transparency, yöntemin ve tek tek puanların yeterince açıklanmadığını, bunun da piyasa denetimini sınırladığını yazdı. 2'sinde yayımlanan haberde, ECB'nin varlık bazında iklim faktörlerini ve bunların alt bileşenlerini kamuoyuyla paylaşmadığı belirtildi.

Frédéric Ducoulombier(Frédéric Ducoulombier), EDHEC İklim Araştırmaları Enstitüsü bünyesinde İklim Düzenleme ve Politika Programı'nı yöneten isim, ihraççı bazında puanların ya da varlık bazında iklim faktörleri ile bunların temel bileşenlerinin açıklanması gerektiğini savundu. Ona göre ancak bu şekilde hesaplama hataları ve varlıklar arasındaki muamele farkları denetlenebilir.

ECB tarafı ise tek tek iklim faktörlerini açıklamadan da Eurosistem bilançosunu koruma amacına ulaşabileceğini savunuyor. Kesinti oranlarının açıklanmasının piyasaya bir iklim riski sinyali verebileceği görüşüyle, merkez bankasının risk yönetimi amacı için tek tek puan paylaşımının gerekli olmadığı görüşü karşı karşıya duruyor.

ECB, 24 Temmuz'da iklim faktörünü finans dışı şirketlerin uygun kredi tahvillerine de genişleteceğini duyurdu. Uygulamanın en erken 2027 yılı sonunda devreye girmesi bekleniyor.

Şirket tahvilleri ve kredi tahvillerinin toplamında nihai teminat değerindeki ek düşüş yüzde 5 ile sınırlı tutulacak. İklim faktörü her yıl güncel verilerle yenilenecek.

ECB'nin resmi duyurusunda, kredi tahvillerine uygulanacak tek tek iklim faktörlerinin de açıklanmayacağı belirtildi. Kapsam genişlese de piyasanın varlık bazlı kesinti oranlarını doğrudan görebilmesi mümkün değil.

ECB, şu an için şirket tahvili teminatı kullanımının sınırlı olması nedeniyle uygulamanın acil etkisinin büyük olmayacağını açıkladı. Ancak kapsam kredi tahvillerine kadar genişlediğinde bankaların teminat kompozisyonu ve merkez bankası fonlama koşulları üzerindeki etkinin ayrıca değerlendirilmesi gerekiyor.

Bankacılık sektörünün tamamının aynı görüşte olduğunu söylemek de doğru değil. Avrupa Bankalar Federasyonu'nun (EBF) ECB'den hesaplama formülünün açıklanmasını resmi olarak talep ettiğine dair bir bilgi, EBF'nin kamuya açık belgelerinde doğrulanmıyor.

Tartışma, iklim riskinin teminat yönetimine dahil edilip edilmeyeceğinden, hesaplama yönteminin ve denetim sürecinin ne kadar açıklanacağına doğru kayıyor. Teminat değeri kesintisinin banka bazında fonlama koşullarına etkisi, kredi tahvillerine uygulama başladıktan sonra elde edilecek yeni verilerle netleşecek.