Hindistan'dan BRICS ülkelerine CBDC bağlantısı önerisi: Ortak para birimi değil ödeme ağı

Hindistan Merkez Bankası (RBI), BRICS üyesi ülkelerin merkez bankası dijital para birimlerini (CBDC) birbirine bağlayarak ticaret ve turizm ödemelerini kolaylaştıracak bir öneri sundu. Ortak bir para birimi çıkarılması ya da entegre bir ödeme ağı kurulması henüz kesinleşmiş bir adım değil.

Reuters, RBI'nin üye ülkelerin CBDC'lerini birbirine bağlama planının 2026 BRICS Zirvesi gündemine alınmasını hükümete tavsiye ettiğini 19 Ocak'ta (yerel saatle) bildirdi. Öneride dolara olan bağımlılığı azaltma amacı da yer alıyor.

Bu girişim, tek bir 'BRICS para birimi' yaratılmasından farklı bir yaklaşım sunuyor. Her ülkenin kendi çıkardığı dijital rupi, dijital yuan, dijital ruble ve Brezilya'nın Drex'i gibi mevcut CBDC'leri birbirine bağlayarak, ülkeler kendi para birimlerini kullanmaya devam ederken ödeme yollarını entegre etme fikrine daha yakın.

CBDC, merkez bankalarının çıkardığı dijital biçimdeki yasal para birimidir. Farklı CBDC'leri birbirine bağlamak için ödeme mesajları, işlem onay yöntemleri ve döviz çevirme prosedürleri gibi ülkelere özgü sistemlerin karşılıklı çalışabilir olması gerekiyor.

BRICS bünyesindeki resmi görüşmeler de henüz ilke düzeyinde. 2025 Rio de Janeiro Zirvesi bildirisinde, üye ülkelerin ödeme sistemleri arasındaki karşılıklı çalışabilirliğin artırılacağı ve sınır ötesi ödemelerin daha hızlı, ucuz ve şeffaf hale getirilmesine yönelik çalışmaların sürdürüleceği belirtildi.

Ancak söz konusu bildiride CBDC bağlantısı için bir takvim ya da ortak ağ kurulumuna ilişkin bir plan yer almadı. Hindistan'ın önerisine ait teknik detaylar ve katılımcı ülkelerin kapsamı da henüz belirlenmedi.

Hindistan Dışişleri, ülkenin 12-13 Eylül'de Yeni Delhi'de 18. BRICS Zirvesi'ne ev sahipliği yapacağını açıkladı. Zirvede ekonomik ve finansal iş birliğini de kapsayan ortak gündem maddelerinin ele alınması bekleniyor.

CBDC bağlantı önerisinin zirvenin resmi gündemine kesinleştiği yönünde bir açıklama henüz yapılmadı. Ancak bu zirvede ortak teknik standartlar ve sınır ötesi ödeme iş birliğine ilişkin somut ifadelerin oluşturulup oluşturulmayacağı yakından izlenecek konulardan biri.

Uygulama sürecinde teknik konulardan çok kurumsal uyumun daha büyük bir zorluk olabileceği değerlendiriliyor. Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), CBDC'lerin sınır ötesi ödemelerde kullanılabilmesi için ülkelere özgü sistemlerin bağlantı yöntemi, yabancı finans kuruluşlarının erişim hakları ile hukuki sorumluluk ve denetim çerçevesinin belirlenmesi gerektiğini analiz etti.

Ülkeler arasındaki düzenleme farklılıkları da bir engel olarak öne çıkıyor. Kara para aklamayla mücadele yükümlülükleri, veri aktarım kuralları, işlem hatalarında sorumluluğu kimin üstleneceği ve para birimleri arasındaki kur ile likiditenin nasıl yönetileceği konularında uzlaşı sağlanması gerekiyor.

BRICS içindeki siyasi görüş ayrılıkları da bir diğer değişken olarak gösteriliyor. Mayıs ayında düzenlenen BRICS Dışişleri Bakanları Toplantısı, Orta Doğu meselesindeki görüş farklılıkları nedeniyle ortak bildiri yayımlayamamıştı.

Hindistan ile Çin arasındaki sınır ve güvenlik gerginlikleri, İran ile Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) arasındaki bölgesel konular da finansal iş birliği koordinasyonunu etkileyebilecek unsurlar arasında sayılıyor. Ödeme sistemlerinin birbirine bağlanabilmesi için yalnızca teknik uzlaşının değil, üye ülkeler arasında siyasi güvenin de sağlanması gerekiyor.

ABD'nin ticaret baskısı da dışsal bir değişken olarak öne çıkıyor. Başkan Trump, 2024 yılında BRICS ülkelerinin doları ikame edecek bir para birimi oluşturması ya da başka bir para birimini desteklemesi halinde yüzde 100 gümrük vergisi uygulayabileceği uyarısında bulunmuştu. Trump, 2025 yılında da BRICS'in Amerikan karşıtı politikalarına destek veren ülkelere ek gümrük vergisi uygulayacağını açıklamıştı.

Bu görüşmeler, kripto para ihracı ya da Bitcoin'in(BTC) resmi bir ödeme aracı olarak benimsenmesi planlarından ayrı tutuluyor. Ancak devlet öncülüğündeki dijital para birimlerinin ve sınır ötesi ödeme altyapısının yaygınlaşması, özel dijital varlıklar ile stabilcoinlerin uluslararası ödemelerdeki rolüne ilişkin tartışmaları da dolaylı olarak etkileyebilir.

Bu gelişme, BRICS'in dolardan uzaklaşma tartışmalarının ortak bir para birimi yerine sınır ötesi ödeme ağı kurulmasına odaklandığına dair önceki değerlendirmelerle de örtüşüyor. Önceki tartışmaların merkezinde tek bir para biriminin oluşturulmasından çok yerel para birimleriyle ödeme ve ülkelere özgü ödeme altyapılarının birbirine bağlanması yer alıyordu.

Bu girişim, henüz kesinleşmiş bir politikadan çok bir iş birliği gündeminin ortaya konduğu ilk aşama olarak değerlendiriliyor. 18. BRICS Zirvesi, 12-13 Eylül'de Yeni Delhi'de gerçekleştirilecek.