İran ve Rusya'dan BRICS'e yerel para birimiyle ticareti artırma çağrısı

İran ve Rusya, Batı'nın ekonomik yaptırımlarına karşı BRICS üyesi ülkeler arasında ticaretin ve yerel para birimiyle ödemenin artırılması gerektiğini savundu. İran savaşı ve Ukrayna savaşının etkileriyle enerji taşımacılığında yaşanan aksamalar ve yakıt fiyatlarındaki artış da sürüyor.

CNBC, 11'inde (yerel saatle) Hindistan'ın New Delhi kentinde düzenlenen BRICS İş Forumu'nda İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian(Masoud Pezeshkian) ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in(Vladimir Putin) Batı yaptırımlarını eleştirdiğini bildirdi. New Delhi'de yerel saatle 11'i, Kore saatiyle 12'sine denk geliyor.

Pezeshkian, BRICS'in belirli bir ülkenin finansal araçları veya teknolojisi üzerindeki tekelinin, diğer ülkelerin meşru ticaretini engellemediği bir ortam yaratması gerektiğini söyledi. Üye ülkeler arasındaki işlemlerde yerel para birimi kullanımının da artırılması gerektiğini vurguladı.

İran üzerindeki baskının ekonomik yaptırımlardan ABD ve İsrail'in askeri saldırılarına dönüştüğü “tehlikeli bir aşamaya” girdiğini öne sürdü. İran savaşının etkisinin sınırları aşarak bölgesel ve küresel istikrarı etkilediğini de söyledi.

Pezeshkian, gıda ve enerji güvenliğini ekonomik güvenliğin iki temel direği olarak tanımladı. Enerji rezervlerine sahip İran'ın stratejik bir ortak olmaya hazır olduğunu belirtti.

Savaşın etkileri enerji piyasasında da kendini gösterdi. Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan petrol ve gaz taşımacılığındaki aksamaların derinleşmesiyle uluslararası enerji ve yakıt fiyatları yükseldi.

ABD ham petrol vadeli işlem fiyatı 10'unda varil başına 100 doları aştı. ABD'de dizel fiyatı ise 11'inde galon başına 6 dolara ulaştı.

Hürmüz Boğazı, Orta Doğu'da üretilen petrol ve gazın taşınmasında kullanılan başlıca su yolu. Açıklamalara göre İran savaşı, boğaz üzerinden yapılan gemi seferlerini sarstı ve yakıt tedarikindeki aksama taşıma maliyetlerinin yükselmesine yol açtı.

Rusya da Batı yaptırımlarının kendi ekonomisini hedef alan bir baskı aracı olduğunu eleştirdi. Putin, “Rusya'ya uygulanan yaptırımların sayısı 30 bini aştı, bu rakam dünyadaki diğer tüm ülkelere uygulanan yaptırımların toplamının iki katı” dedi.

Putin, sanayide gerileme ve bütçe açığıyla karşı karşıya olan ülkelerin Rusya ve İran'a yaptırım uygulayarak rekabet güçlerini korumaya çalıştığını öne sürdü. Bu açıklama, yaptırımların ekonomik rekabeti çevreleyen bir baskı aracı olduğuna dair Rus tarafının görüşünü ortaya koyuyor.

BRICS ülkelerinin son 5 yılda dünyanın ek gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) yüzde 40'ından fazlasını oluşturduğunu, G7 ülkelerinin payının ise yüzde 29 olduğunu öne sürdü. BRICS'i küresel büyüme için “esnek ve uygulanabilir bir platform” olarak değerlendirdi.

Putin, turizm, ticaret ve Küresel Güney'de özel sektör yatırımları alanında umut vadeden projeleri hayata geçirmek istediğini belirtti. Ancak bu açıklamada somut bir proje listesi veya uygulama takvimi sunulmadı.

BRICS, Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika'nın çekirdeğini oluşturduğu genişlemiş bir gelişmekte olan ülkeler iş birliği topluluğu. Üye ülkeler Batı merkezli finans ve ticaret düzenine alternatifler tartışmaya devam etse de, para birimi ve finans sistemleri ile diplomatik-ekonomik çıkarları birbirinden farklı.

Yerel para birimiyle ödemenin artırılması, ticaret bedellerinin dolar üzerinden değil üye ülkelerin kendi para birimleri kullanılarak tasfiye edilmesi anlamına geliyor. İran ve Rusya bunu Batı finans ağlarının ve yaptırımların etkisini azaltacak bir araç olarak öne çıkardı, ancak bu açıklamalara dayanarak ortak bir ödeme sisteminin kesinleştiğini söylemek zor.

İran savaşının Hürmüz Boğazı'ndan yapılan taşımacılıkta aksamalara yol açmaya devam ettiğine dair bir analiz gündemdeyken, iki ülke lideri enerji güvenliğini ve yaptırımlara karşı önlemleri BRICS iş birliğinin temel gündemi olarak sundu. Rusya'nın petrol ihracatı ile yaptırımlar arasındaki ilişki de daha önce gazetemizin ilgili haberinde ele alınmıştı.