AB'de yakıt fiyatları %13,7 arttı, dizel bir ayda %6,4 düştü

Avrupa Birliği'nde (AB) taşımacılık yakıtları ve madeni yağ fiyatları, Haziran 2026'da geçen yılın aynı ayına göre %13,7 arttı. Ancak dizel fiyatlarının aynı dönemde bir önceki aya göre %6,4 gerilemesi, son fiyat hareketlerinin yalnızca Orta Doğu kaynaklı jeopolitik şoklarla açıklanamayacağını gösterdi.

Ekonomist Daniel Lacalle, 13'ünde yayımladığı analizde Avrupa'nın rafinaj kapasitesindeki düşüş ile ithalata bağımlılıktaki artışın dizel piyasasındaki kırılganlığı artırdığını savundu. Yüksek vergiler, karbon maliyetleri ve Rus petrol ürünlerine yönelik yaptırımların da arz şokunu büyüten etkenler olduğunu belirtti.

Eurostat, AB'de taşımacılık yakıtları ve madeni yağ fiyatlarının Haziran 2026'da yıllık bazda %13,7 yükseldiğini açıkladı. Nisan ve mayıs aylarında yıllık artış oranları sırasıyla %20,8 ve %20,7 olurken, dizel fiyatları mayısa göre %6,4 düştü ve gerileme tüm AB üyesi ülkelerde görüldü. Eurostat istatistikleri, yıllık artış ile aylık düşüşün aynı anda gerçekleştiğini ortaya koydu.

Yıllık artış ile aylık düşüş arasındaki fark, fiyat seviyeleriyle kısa vadeli eğilimlerin farklı yönde hareket etmesinden kaynaklandı. Lacalle, savaş veya jeopolitik şokların fiyat dalgalanmalarını tetikleyebileceğini, ancak rafinaj kapasitesi, stoklar, ithalat güzergâhları ve vergi yapısının bu şokların nihai fiyatlara ne ölçüde yansıyacağını belirlediğini söyledi.

Rafinaj kapasitesi azalıyor, ithalata bağımlılık artıyor

Birleşik Krallık'ın enerji arzında üretim düşüşü ve ithalat artışı birlikte görüldü. Birleşik Krallık hükümetinin raporuna göre ham petrol ve doğal gaz sıvıları üretimi 2024'te 30,4 milyon tonla bir önceki yıla göre %8,9 azalırken, ülkenin net ham petrol ithalatı aynı dönemde %11,7 arttı.

Kuzey Denizi üretimi 1999'da zirve yaptıktan sonra geriledi. Birleşik Krallık hükümetinin raporu, bu gelişmeyi olgun sahalardaki doğal düşüşle ilişkilendirdi.

Rafinaj tesislerindeki küçülme de arz güzergâhlarını değiştiriyor. Birleşik Krallık'ta Grangemouth rafinerisi bir ithalat terminaline dönüştürülürken, Prax Lindsey rafinerisi rafinaj faaliyetlerini durdurdu. Birleşik Krallık hükümeti, mevcut ticaret ortaklarından yapılan ithalatla ham petrol arz güvenliğinin korunduğunu değerlendirdi.

Rafinaj tesisleri, ham petrolü dizel ve benzin gibi petrol ürünlerine dönüştüren ara aşamayı oluşturuyor. Rafinaj kapasitesi azaldığında, ham petrol temin edilse bile gerekli ürünlerin sağlanması için ithalata bağımlılık artabiliyor. Bu durum, bölgesel ürün fiyatlarının ham petrol fiyatlarından farklı yönde hareket etme ihtimalini de yükseltiyor.

Rusya yaptırımları ve karbon maliyeti

AB'nin Rus enerji ürünlerine yönelik yaptırımları, rafine ürünlerin tedarik güzergâhlarını da etkiledi. AB, Aralık 2022'den itibaren Rusya'dan deniz yoluyla ham petrol ithalatını, Şubat 2023'ten itibaren ise Rus rafine petrol ürünleri ithalatını kısıtladı.

Üçüncü ülkelerde Rus ham petrolünden rafine edilen ürünlerin dolaylı ithalatını önlemeye yönelik adımlar da atıldı. AB Konseyi, yaptırım kapsamına ham petrol ile rafine petrol ürünlerinin dahil olduğunu açıkladı.

Ancak Rusya yaptırımları ile rafinaj kapasitesindeki düşüşün dizel fiyatlarını ayrı ayrı ne ölçüde etkilediği resmi verilerle ayrıştırılmadı. Lacalle'nin analizi, politika tercihlerinin arz şokunu büyüttüğünü savunuyor ancak her politikanın fiyatlara katkısını sayısal olarak ayıran resmi bir çalışma bulunmuyor.

Karbon maliyeti de gelecekteki değişkenler arasında gösteriliyor. Avrupa Komisyonu, binalar, karayolu taşımacılığı ve bazı küçük ölçekli sanayileri kapsayan ETS2 sistemini 2027'de tamamen yürürlüğe koymayı planlıyor.

ETS2, yakıt tedarikçilerinin emisyon tahsisatı teslim etmesini öngören bir sistem. Maliyetin nihai tüketiciye ne ölçüde yansıyacağı karbon fiyatına ve piyasa yapısına bağlı olacak. Avrupa Komisyonu, ETS2'nin 2027'de tamamen uygulanmasının planlandığını, 2026'da gaz ve petrol fiyatlarının olağan dışı yüksek seyretmesi halinde uygulamanın 2028'e ertelenebileceğini açıkladı. Avrupa Komisyonu'nun ETS2 bilgilendirmesi

Avrupa'daki dizel fiyatlarının seyri, ham petrol fiyatlarının rafine ürün fiyatlarını tek başına açıklamayabileceğini gösteriyor. Rafinaj tesislerinin işletilmesi veya kapatılması, ithalat güzergâhlarındaki değişiklikler, yaptırımlar ve karbon maliyeti birlikte etkili olduğu için ham petrol ile dizel fiyatları aynı dönemde her zaman aynı yönde hareket etmiyor.

TokenPost daha önce rafine petrol ürünleri üzerindeki baskının ham petrolden daha fazla arttığını bildirmişti. Son Eurostat verileri, Avrupa'da taşımacılık yakıtlarının yıllık bazda yükselmeyi sürdürdüğü bir dönemde dizel fiyatlarının kısa vadede gerileyebileceğini ortaya koydu.

Kaynak metinde yer alan ABD perakende dizel fiyatı, rafineri kullanım oranı, Orta Doğu'daki rafineri kesintileri ve Rusya'nın Haziran 2026'daki deniz yoluyla dizel ihracatına ilişkin bazı verilerin resmi kaynaklarla uyumu ayrıca doğrulanmadı. Bu nedenle haberde yalnızca Eurostat, Birleşik Krallık hükümeti, AB Konseyi ve Avrupa Komisyonu tarafından doğrulanan veriler ile politika bilgilerine yer verildi.