Grönland egemenliği Danimarka’da kalacak, ABD askeri varlığını genişletmeye hazırlanıyor

ABD Başkanı Donald Trump, Grönland’ın egemenliği Danimarka’da kalırken ABD’nin askeri varlığını ve güvenlik yetkilerini genişletecek bir anlaşma için girişim başlattığını açıkladı. Anlaşmanın metni ve Danimarka ile Grönland’daki parlamento süreçleri henüz tamamlanmadığı için düzenleme hemen yürürlüğe girmiş değil.

Trump, 18’inde sosyal medya üzerinden ABD’nin Grönland’ın “güvenliği ve diğer tüm ihtiyaçları” konusunda “kalıcı kontrol” sağlayacağı bir anlaşmaya vardığını yazdı. ABD yönetiminin Grönland’daki askeri varlığını genişletme sürecini “derhal” başlatacağını da belirtti.

Daha önce ABD, Danimarka ve Grönland arasındaki güvenlik görüşmeleri kapsamında Trump’ın Grönland’da “büyük ölçekli ABD askeri varlığı” kurma yönündeki açıklamaları gündeme gelmişti. Son açıklama, bu yaklaşımın üç hükümet arasındaki anlaşma süreciyle somutlaştırıldığını gösteriyor.

Danimarka Başbakanlık Ofisi, Danimarka, Grönland ve ABD’nin gelecek hafta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında anlaşmayı imzalamaya çalışacağını açıkladı. Ancak anlaşmanın yürürlüğe girmesi için Danimarka ve Grönland’da gerekli parlamento süreçlerinin tamamlanması gerektiğini bildirdi.

Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, anlaşmanın Danimarka Krallığı ve Grönland’ın “egemenliği ve toprak bütünlüğü” ile Grönland halkının “kendi kaderini tayin hakkını” tanıdığını söyledi. Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen de anlaşmanın Grönland’ın çıkarlarını ve uluslararası iş birliğindeki konumunu kabul ettiğini belirtti.

Anlaşma, Grönland’ın ABD’ye devredilmesini değil, ABD’nin bölgedeki güvenlik erişimini ve askeri faaliyet alanını genişletmesini öngörüyor. Washington Post, Danimarkalı yetkililerin anlaşmayı henüz nihai metin olarak görmediğini bildirdi.

ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan bir yetkili, kamuya açık konuşma yetkisi bulunmadığı şartıyla yaptığı açıklamada, anlaşmanın Grönland’daki NATO dışı üsleri yasakladığını, Çin ve Rusya’nın üs kurmasını engellediğini ve düşman ülkelerin yatırımlarını sınırladığını söyledi. Bu bilgiler yayımlanmış resmi bir anlaşma metnine değil, ismi açıklanmayan yetkilinin anlatımına dayanıyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, anlaşmayı “tarihi bir anlaşma” ve ABD için “büyük bir zafer” olarak değerlendirdi. Ancak anlaşmanın somut maddeleri ve uygulama kapsamı, resmi belge yayımlandıktan sonra netleşecek.

ABD, Grönland’ın kuzeybatısındaki Pituffik Uzay Üssü’nü hâlihazırda işletiyor. Üs, ABD ile Danimarka arasında 1951’de imzalanan Grönland Savunma Anlaşması’nın ardından inşa edildi ve füze uyarısı, füze savunması ile uzay gözetleme görevlerini yürütüyor.

Danimarka Savunma Koleji’nde askeri operasyonlar doçenti Thomas Krosby, Nuuk’ta ABD bayrağının dalgalanması ile Grönland bayrağının dalgalanması arasında ABD’nin güvenlik çıkarları açısından fark bulunmadığını söyledi. Krosby, ABD’nin müttefik olarak ihtiyaç duyduğu güvenlik erişimini zaten elde ettiğini belirtti.

Grönland, Danimarka Krallığı’na bağlı özerk bir bölge. Anlaşmada Danimarka’nın egemenliğinin yanı sıra Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkının tanınması öngörülüyor. Bu nedenle askeri varlığın genişletilmesi, gerçekleşmesi hâlinde egemenlik devrinden ayrı bir süreç olarak ele alınacak.

Anlaşma, Trump’ın Grönland’ı ABD’ye katma veya zorla kontrol altına alma ihtimalini dışlamayan önceki tutumundan farklı bir yaklaşım ortaya koyuyor. Bu çerçevede ABD’nin askeri erişimini genişletmesi ile Grönland’ın egemenliğini koruması birlikte ilerliyor.

Ancak ABD yönetiminin başlatacağını açıkladığı askeri varlık genişlemesinin kapsamı ve yeni tesis kurulup kurulmayacağı açıklanmadı. Ayrıntıların netleşmesi için ABD, Danimarka ve Grönland’ın imzalarının atılması ve anlaşma metninin yayımlanması gerekiyor.

Anlaşma imzalansa bile Danimarka ve Grönland parlamentolarındaki gerekli süreçler devam edecek. Askeri varlığın fiilen genişletilip genişletilmeyeceği ve güvenlik yetkilerinin kapsamı bu süreçlerin ardından kesinleşecek.