2 Yeni Zelanda savaş gemisi Tayvan Boğazı’ndan geçti; Çin ordusu izlediğini öne sürdü

Yeni Zelanda Kraliyet Donanması’na ait HMNZS Te Mana fırkateyni ile HMNZS Aotearoa ikmal gemisi, 18 Eylül’de Tayvan Boğazı’ndan geçti. Çin devlet medyası, Çin ordusunun iki geminin seyrini izleyip gözetlediğini bildirdi.

Global Times, Çin askeri kaynaklarına dayandırdığı haberinde Çin Halk Kurtuluş Ordusu’nun iki gemiyi gözetlediğini ve geçiş sürecini kontrol ettiğini aktardı. Gemilerin durumunun “tamamen kontrol altında tutulduğu” yönündeki ifade Çin kaynaklarının iddiası olarak kalırken, Yeni Zelanda Savunma Kuvvetleri geçişi veya Çin ordusunun takibini ayrıca doğrulamadı.

İki gemi, Yeni Zelanda’nın Hint-Pasifik rotasyonel konuşlandırması kapsamında görev yapan Kraliyet Yeni Zelanda Donanması görev grubunun parçası. Yeni Zelanda Savunma Kuvvetleri, 17 Ağustos’ta yaptığı açıklamada gemilerin bölgedeki ortak ülkelerle deniz faaliyetleri yürüttüğünü ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin Kuzey Kore yaptırımlarından kaçınma girişimlerini izlediğini bildirdi.

Yeni Zelanda Savunma Kuvvetleri, faaliyetlerin uluslararası hukuk ve Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) çerçevesinde yürütüldüğünü açıkladı. Konuşlandırma programında Japonya, Avustralya, Filipinler ve Güney Kore ile bölgesel iş birliği faaliyetleri yer aldı.

Tayvan Boğazı’ndaki temel tartışma, uluslararası seyrüseferde kullanılan boğazlarda gemilerin transit geçiş hakkının nasıl yorumlanacağı ve savaş gemilerinin geçişine ülkelerin yaklaşımı etrafında şekilleniyor. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’nin 3. bölümü, uluslararası seyrüseferde kullanılan boğazlardaki transit geçiş hakkını düzenliyor.

Yeni Zelanda, Kuzey Kore yaptırımlarının denetlenmesi ve çok uluslu deniz faaliyetlerini sürdürüyor. Yeni Zelanda Savunma Kuvvetleri’nin kamuya açık kayıtlarında Aotearoa’nın Eylül 2024’te Avustralya donanmasına ait bir gemiyle Tayvan Boğazı’ndan geçtiği, 5 Kasım 2025’te ise tek başına geçiş yaptığı görülüyor.

2025’teki geçiş sırasında bir Çin destroyeri gemiye yaklaşık 3 deniz miline kadar yaklaşarak takip etti. Yeni Zelanda Savunma Kuvvetleri, o dönemdeki etkileşimin “güvenli ve profesyonel” olduğunu kaydetti.

Bu geçişin yaklaşık 12 ay içinde Yeni Zelanda’nın Tayvan Boğazı’ndaki üçüncü geçişi olduğu doğrulandı. Ancak 18 Eylül’deki geçişin güneye doğru gerçekleştiği ve Yeni Zelanda Savunma Kuvvetleri’nin bunu resmen “üçüncü geçiş” olarak tanımladığı ayrı bir açıklamayla doğrulanmadı.

Tayvan Boğazı, Doğu Asya’daki deniz ticareti ve imalat tedarik zincirlerinin geçtiği başlıca güzergâhlardan biri. Özellikle Tayvan merkezli yarı iletken tedarik zinciri ile bölgesel deniz taşımacılığının kesişmesi nedeniyle, askeri faaliyetlerin artması halinde uluslararası ticaret ortamını etkileyebilecek bir bölge olarak değerlendiriliyor.

Bu kapsamda Tayvan çevresindeki Çin savaş gemileri ve kamu gemilerinin faaliyetleri, daha önce bölgesel askeri faaliyetlerin jeopolitik risk olarak gündeme geldiği bir örnekti. Ancak o dönemde de gelişmelerle kripto para fiyatları veya işlem hacimlerindeki değişimler arasında doğrudan bağlantı doğrulanmadı.

Bu geçişle bağlantılı bir çatışma, abluka veya güzergâh kapatılması bildirilmedi. Deniz taşımacılığı ücretleri, sigorta primleri veya emtia fiyatlarının olay nedeniyle değiştiğini gösteren bir veri de sunulmadı.

Kripto para piyasasında da doğrudan bir tepki görülmedi. Bitcoin(BTC) ve Ethereum(ETH) gibi başlıca kripto paraların yalnızca bu geçiş nedeniyle hareket ettiğini gösteren resmi borsa verileri veya güvenilir analizler doğrulanmadı.

Yeni Zelanda, Çin’le ekonomik ilişkilerini sürdürürken Avustralya, ABD ve Japonya ile Hint-Pasifik güvenlik iş birliğini genişletiyor. Bu konuşlandırma, tek taraflı bir askeri operasyon olmaktan ziyade Kuzey Kore yaptırımlarının denetlenmesi ve bölgesel ortaklarla yürütülen faaliyetleri içeren çok uluslu rotasyonel konuşlandırmanın parçası olarak açıklandı.

Çin kaynaklı haberlerde askeri gözetim vurgulandı, ancak Yeni Zelanda gemilerinin Çin’in talimatlarına uyduğu veya Çin’in geçişi fiilen kontrol ettiği doğrulanmadı. Şu ana kadar doğrulanan hususlar, iki Yeni Zelanda gemisinin geçişi ile Çin kaynaklarının aktardığı takip ve gözetim iddiasıyla sınırlı.

Yeni Zelanda Savunma Kuvvetleri, 17 Ağustos’ta duyurulan Hint-Pasifik konuşlandırma programı doğrultusunda bölgesel ortaklarla deniz faaliyetlerini ve Kuzey Kore yaptırımlarından kaçınma girişimlerinin denetimini sürdürecek.