15 milyar dolarlık kayıp haberi, bankalar ile NBFI bağlantı riskini gündeme taşıdı

ABD merkezli trading şirketi Jane Street'in temmuz ayında yaklaşık 15 milyar dolar (yaklaşık 20,79 trilyon Kore wonu) zarar ettiği yönündeki haberler, bankalar ile banka dışı finansal kuruluşlar (NBFI) arasındaki bağlantı riskini finansal istikrar gündemine taşıdı.

Reuters, 14'ünde iki kaynağa ve kurum içi bir nota dayandırdığı haberinde, Jane Street'in yapay zekâ odaklı hedge fonu Situational Awareness ve teknoloji hisselerine yönelik pozisyonları nedeniyle zarar ettiğini bildirdi. Söz konusu tutar şirketin resmi mali açıklamalarıyla doğrulanmış değil. Reuters ayrıca kaynakların Jane Street'in bu yılki kümülatif işlem gelirinin 40 milyar doların üzerine çıktığını söylediğini aktardı.

Konunun merkezinde zararın büyüklüğünden çok, şokun bankacılık sistemine taşınabileceği yapı bulunuyor. Bankalar trading şirketlerine kredi, türev işlemleri, takas ve teminat hizmetleri sağlıyor. Karşı tarafın zararı büyüdüğünde kredi riski ve likidite yönetimi üzerindeki baskı da artabiliyor.

NBFI, banka olmayan finansal kuruluşları ifade ediyor. Hedge fonları, trading şirketleri ve sigorta şirketleri bu kapsama girebiliyor. Bu kuruluşlar kredi, türev işlemleri ve teminat anlaşmaları üzerinden finansal piyasalarla bağlantı kuruyor.

İngiltere Merkez Bankası, temmuz ayındaki finansal istikrar raporunda bankalar ile NBFI'ler arasındaki bağlantının finansal piyasa şoklarını bankalara geri taşıyabilecek bir kanal oluşturabileceğini belirtti. Bankaların NBFI'lere finansman, kaldıraç ve çeşitli hizmetler sunması ya da risk transferi ürünleri ihraç etmesi, karşılıklı bağımlılığı artırabiliyor.

İngiltere Merkez Bankası, karmaşık yapıların ve bazı yatırımcılardaki yoğunlaşmanın stres dönemlerinde zarar aktarımını büyütebileceği uyarısında bulundu. Bu nedenle bankaların doğrudan ve dolaylı pozisyonlarını, teminatları, yatırımcı yoğunlaşmasını ve yeniden finansman riskini gözden geçirmesi gerekiyor.

İngiltere'nin önde gelen bankalarının NBFI'lere yönelik trading defteri pozisyonları, Ocak 2024 itibarıyla yaklaşık 120 milyar sterlin olarak hesaplandı. Bu rakam Jane Street'e özel değil, tüm NBFI sektörüne ilişkin bir toplamı ifade ediyor.

ABD Merkez Bankası (Fed), haziran ayında karşı taraf kredi riski yönetimi yönergesini güncelledi. Düzenleme, büyük türev portföylerine sahip bankaların karşı taraf pozisyonlarını, teminatları, yoğunlaşmayı ve stres koşullarını değerlendirmesi gerektiğine ilişkin mevcut denetim ilkelerini yeniden teyit ediyor.

Ancak yönergede bunun Jane Street'in zararıyla doğrudan bağlantılı ayrı bir soruşturma olduğu belirtilmedi. Fed'in Jane Street'in zararını gerekçe göstererek ABD bankaları ile trading şirketleri arasındaki işlemleri ayrıca soruşturduğu yönündeki iddia resmi açıklamalarla doğrulanmış değil.

Zararın arka planında yapay zekâ bağlantılı teknoloji hisseleri ile bellek ve yarı iletken hisselerindeki düşüşün bulunduğu bildirildi. Yarı iletken hisselerindeki dalgalanma belirli bir trading şirketinin zarar nedenleri arasında anılsa da bunun kripto para piyasası, Türkiye'deki borsalar veya blokzincir projeleriyle doğrudan bağlantısı doğrulanmış değil.

S&P Global Ratings, NBFI sektöründeki kaldıraç, kısa vadeli finansmana bağımlılık ve sınırlı şeffaflığın finansal piyasaların kırılganlığını artırabileceğini değerlendirdi. Bu analiz Jane Street'e yönelik özel bir hükümden çok, hedge fonları ve trading şirketlerini içeren NBFI sektörünün genel yapısal risklerine ilişkin.

Bankalar ile banka dışı finansal kuruluşlar arasındaki bağlantı, finansal piyasalara likidite sağlama işlevi de görüyor. Ancak piyasa stresi ortaya çıktığında teminat değerlerindeki düşüş, ek teminat talepleri ve yeniden finansman baskısı aynı anda artabiliyor. Böylece risk bankacılık sistemine geri dönebiliyor.

Jane Street vakasının Türkiye'deki finansal piyasaları veya kripto para sektörünü doğrudan etkilediğine ilişkin bir veri sunulmadı. Bununla birlikte, yurt dışındaki trading şirketleri ile bankaların karşı taraf riskleri incelenirken takas ve teminat yönetiminin finansal istikrar açısından temel başlıklar arasında yer aldığı görülüyor.

TokenPost daha önce, merkezi takas kuruluşlarının tokenleştirilmiş varlıkları ve yapay zekâyı benimserken hem finansal piyasa istikrarının aracı hem de yeni yoğunlaşma risklerinin kaynağı haline gelebileceğini bildirmişti. Merkezi takas kuruluşları ile NBFI'ler arasındaki bağlantı da işlemleri istikrarlı hale getirme işleviyle risk yoğunlaşması ihtimalini aynı anda taşıyor.

Şu ana kadar doğrulanan düzenleyici yaklaşım, belirli bir şirkete yönelik ortak soruşturmadan çok bankaların karşı taraf riskleri ile NBFI pozisyonlarının mevcut denetim çerçevesi içinde incelenmesiyle sınırlı. Jane Street'in zararının bankacılık sisteminde iflasa veya finansal sistem krizine dönüştüğünü gösteren bir kanıt sunulmuş değil.