AI ödemeleri yayılıyor: Hata ve dolandırıcılık sorumluluğu belirsiz

AI alışveriş ajanlarının ürün arama ve karşılaştırmanın ötesine geçerek ödeme yapmaya başlaması, tüketici zararları ve dolandırıcılık işlemlerinde sorumluluğun kimde olduğu sorusunu gündeme taşıdı. Mevcut elektronik ödeme kuralları tüketicinin doğrudan onayını temel aldığı için, AI tarafından gerçekleştirilen işlemlere aynı korumanın uygulanıp uygulanamayacağı belirsizliğini koruyor.

Tüketici Bankacıları Birliği (CBA), 22 Ocak 2026'da yayımladığı ‘Agentic AI Payments’ raporunda AI ajanlarını, tüketicinin geniş kapsamlı talimatları doğrultusunda ürünleri karşılaştıran ve finansal işlemleri gerçekleştiren sistemler olarak tanımladı. CBA, her işlem için insanın doğrudan onay vermesinin gerekmemesi nedeniyle bu sistemlerin mevcut üretken AI araçları veya otomatik ödemelerden farklı olduğunu belirtti.

CBA, Elektronik Fon Transferi Yasası (EFTA), Borç Verme Gerçeği Yasası (TILA) ve kart ağı kurallarının tüketicinin doğrudan onayına göre tasarlandığını açıkladı. AI ajanının yetkisini aşması veya hatalı bir ödeme gerçekleştirmesi halinde sorumluluğun tüketiciye mi yoksa finans kuruluşuna mı ait olacağı ise netleşmiş değil.

Tüketicinin kart bilgilerini veya ödeme kimlik bilgilerini bir AI aracına vermesi halinde bazı yetkisiz işlemlerin sorumluluğunun finans kuruluşu yerine tüketiciye yüklenebileceği öne sürüldü. Ancak bu değerlendirme, mevcut kuralların uygulanmasındaki belirsizliği ortaya koyuyor; AI ajanı işlemlerinde tüketicinin sorumlu olduğunun kesinleştiği anlamına gelmiyor.

Stablecoinler gibi yeni ödeme kanalları da tartışmanın bir başka başlığını oluşturuyor. CBA, yeni ödeme ağlarının mevcut kart ağlarından daha düşük maliyet sunabileceğini, ancak kart ağlarındaki iade, chargeback ve yetkisiz işlem korumalarının aynı şekilde sağlanacağına dair bir temel bulunmadığını açıkladı. Ödeme aracının değişmesi, yalnızca maliyetleri değil, anlaşmazlıkların ele alınma biçimini ve tüketici korumasının düzeyini de etkileyebilir.

ABD'de düzenlemelerin güncellenmesi yönünde çağrılar yapıldı. ABD Senatörü Mark Warner (Mark R. Warner), 2 Haziran 2026'da Hazine Bakanlığına gönderdiği mektupta AI ajanı ödemelerinde hata, dolandırıcılık veya anlaşmazlık yaşanması halinde tüketicilerle finans kuruluşlarının sorumluluk sınırlarının incelenmesini istedi.

Warner, yeni ödeme kanallarında mevcut finansal sistemle aynı düzeyde tüketici koruması uygulanıp uygulanmayığının araştırılması gerektiğini söyledi. Talep, AI ödemelerine izin verilip verilmeyeceğinin ötesinde, bir sorun yaşandığında anlaşmazlıkların hangi kurum ve şirket tarafından ele alınacağının belirlenmesini amaçlıyor.

Ödeme sektörü işlemleri tamamen engellemek yerine doğrulanmış ajanları kullanıcı onay bilgileriyle eşleştirerek yanıt vermeye çalışıyor. Visa($V), Temmuz 2026'da Avrupa'da AI ajanlarının gerçek mağazalardaki ürünleri seçip ödeme yaptığı işlemler gerçekleştirdiğini ve 30'dan fazla Avrupa merkezli kuruluşun projeye katıldığını açıkladı. Süreçte Visa Payment Passkeys ve Trusted Agent Protocol kullanıldı.

Visa, Eylül 2026'da ABD'de gerçekleştirdiği tüketici araştırmasında katılımcıların %23'ünün üretken AI'ın ödemeleri kendileri adına gerçekleştirmesine güvendiğini açıkladı. İşlemin Visa tarafından korunduğu senaryoda güven oranı %61'e yükseldi. Ancak araştırma Visa'nın talebi üzerine Harris Poll tarafından yapıldı.

Visa, meşru bir AI ajanının mevcut dolandırıcılık tespit sistemlerinde saldırganların otomatik trafiğiyle karıştırılabileceğini belirtti. Öte yandan satıcı doğrulanmamış bir ajanla işlem yaptığında bunun gerçek bir tüketici ödemesi olup olmadığını anlamakta zorlanabilir. Bu nedenle ajanın kimliğini, kullanıcının onay kapsamını ve satıcı bilgilerini birlikte doğrulayan bir sisteme ihtiyaç duyuluyor.

Tüketici Bankacıları Birliği politika sorumlusu Kelvin Chen, Bloomberg Law haberinde “Basit bir bilgilendirme yükümlülüğünün ötesine geçen bir yaklaşımın gerekli olacağını düşünüyorum” dedi. Chen'in değerlendirmesi, tüketiciyi riskler konusunda bilgilendirmenin AI ajanı ödemelerindeki sorumluluk sorununu tek başına çözemeyeceğine işaret ediyor.

NatWest'in sahibi NatWest Group($NWG), AI tabanlı risk analizini ve gerçek zamanlı izlemeyi dolandırıcılıkla mücadelede kullandığını, müşterilerin finansal dolandırıcılıkları bildirmesine ve çözüm sürecini yönetmesine yardımcı olacak ajan tabanlı bir özellik geliştirdiğini açıkladı. Finans kuruluşları yanıt mekanizmaları oluştursa da bu durum AI alışveriş ajanlarına karşı dolandırıcılık savunmasının yeterince doğrulandığı anlamına gelmiyor.

AI ajanı ödemelerinde kullanıcının talimatıyla ajanın fiili davranışını birbirinden ayıran prosedürler önem taşıyor. Ürün seçimi, ödeme limiti, ödeme aracı ve satıcı bilgileri önceden belirlenmiş olsa bile, anlaşmazlık halinde sorumluluk sınırlarının belirlenebilmesi için ajanın bu talimatları nasıl yorumladığının incelenebilmesi gerekiyor.

Sorun, kripto varlık ödemeleri için de geçerli. Daha önce TokenPost'un AI ödemeleri ve otomatik işlem yürütmedeki kontrol boşluklarını ele alan haberinde belirtildiği gibi, ödeme aracı karttan stablecoin'e dönüşse bile yetki devri, denetim izi ve olaylara müdahale standartlarının ayrıca belirlenmesi gerekiyor.

Bununla birlikte CBA raporunda sempozyuma katılan kurumların isimleri anonimleştirildi. Bu nedenle Bank of America($BAC), NatWest, ING, ASB Bank ve Capital One($COF) tarafından ortak bir rapor veya açıklama yayımlandığı kesin biçimde söylenemez. AI ödemelerinin yaygınlaşmasından bağımsız olarak tüketici koruması ve sorumluluk standartlarının belirlenmesi çalışmaları hâlâ devam ediyor.