ECB’nin 3 planı: Dijital euro, Pontes ve Appia

Avrupa Merkez Bankası (ECB), bireysel ödemeler için dijital euro ile tokenleştirilmiş varlıkların ödeme altyapısını tek bir plan kapsamında bir araya getirdi. Plan, nakit ve banka mevduatlarının yerini almak yerine dijital finansta da merkez bankası parasını ödeme standardı olarak korumayı amaçlıyor.

ECB Yönetim Kurulu Üyesi Piero Cipollone, 6 Ekim’de Frankfurt’ta düzenlenen MNI Connect web yayını konuşmasında üç girişimin görevlerini açıkladı. Dijital euro günlük ödemelere, Pontes tokenleştirilmiş varlıkların toptan ödemelerine, Appia ise Avrupa’daki tokenleştirilmiş finans ekosisteminin yapısına, standartlarına ve yönetişimine odaklanıyor. Cipollone, bu girişimleri merkez bankası parasının dijital alana genişletilmesi olarak tanımladı.

Dijital euro, kişiler arası transferlerde, e-ticarette ve fiziksel mağaza ödemelerinde kullanılabilecek dijital merkez bankası parası olarak tasarlanıyor. Çevrimiçi ve çevrimdışı ödemeleri desteklemesi, nakit ve özel ödeme araçlarını tamamlaması planlanıyor. Kullanıcı hizmetleri ve dağıtımını bankalar gibi düzenlemeye tabi ödeme hizmeti sağlayıcıları üstlenecek.

Cipollone, euro bölgesindeki kart ödemelerinin üçte ikisinin uluslararası kart ağlarına dayandığını, bölgenin 21 ülkesinden 13’ünde yerel kart ağı bulunmadığını söyledi. Sınır ötesi ödemelerin ise pazarın yüzde 5’ini oluşturduğunu belirtti.

Banka likiditesine ilişkin etkiler, varsayımlara dayalı bir analizle ele alındı. ECB, Avrupa Parlamentosu’nun talebi üzerine 2.025 bankayı inceleyerek dijital euro için 500 ila 3.000 euro arasında elde tutma limiti varsaydı. Olağan koşullar senaryosunda, nakit kullanımındaki düşüşün mevduatlara getirebileceği artış hesaba katılmadığında ve limit 3.000 euro kabul edildiğinde, bankacılık sektörünün likidite karşılama oranının (LCR) yüzde 166’dan yüzde 163’e, net istikrarlı fonlama oranının (NSFR) ise yüzde 128’den yüzde 127’ye gerileyeceği tahmin edildi. ECB, bunun örnek niteliğinde bir analiz olduğunu ve nihai elde tutma limitinin belirlenmediğini vurguladı.

ECB, nakit kullanımının azalmasıyla mevduatlarda oluşabilecek artışı da ayrıca inceledi. Mevduatların 2034’e kadar 127 milyar euro artabileceği tahmin edildi. Bu tutar, bankacılık sektörü varlıklarının yüzde 0,4’üne ve vadesiz bireysel mevduatların yüzde 1,5’ine karşılık geliyor. Bu rakam gerçekleşmiş bir giriş değil, tahmindir.

Toptan finansman alanındaki Pontes, 21 Eylül’de faaliyete geçti. Hizmet, piyasadaki dağıtık defter teknolojisi (DLT) platformlarını Eurosystem hizmetlerine bağlayarak tokenleştirilmiş varlık işlemlerinin merkez bankası parasıyla ödenmesini sağlıyor. ECB, sistemin 2028 ortasına kadar tam olarak devreye alınmasını hedefliyor. Sonraki aşamalarda 7 gün 24 saat çalışma, programlanabilirlik ve çoklu para birimi işlevleri planlanıyor.

Uzun vadeli Appia planı ise bütünleşik bir tokenleştirilmiş finans ekosisteminin yapısını, standartlarını ve yönetişimini ele alıyor. ECB, kamuoyu görüş sürecine 127 yanıt geldiğini ve yanıt verenlerin yüzde 90’ının katkı sunmaya istekli olduğunu bildirdi. Ekosistem yol haritasının 2028’de hazırlanması hedefleniyor.

ECB, tokenleştirilmiş merkez bankası parasının tokenleştirilmiş banka mevduatlarının yerini alması için tasarlanmadığını açıkladı. Amaç, farklı bankaların çıkardığı tokenleştirilmiş mevduatların nominal değer üzerinden değiş tokuş edilebilmesi için bir ödeme altyapısı sağlamak. Dijital euroya ilişkin yasama süreci 2026 sonuna kadar tamamlanırsa ECB, ilk ihracın 2029’da yapılması olasılığına hazırlanacağını belirtti.

Dijital euro, nakit ve banka mevduatından nasıl ayrılıyor?

Dijital euro, ECB’nin planladığı merkez bankası parasının dijital biçimi. Ticari bir bankaya yatırılan para olan banka mevduatından farklı olarak merkez bankası parası şeklinde tasarlanıyor. Kişiler arası transferlerde ve çevrimiçi ya da fiziksel mağaza ödemelerinde kullanılması planlanıyor. ECB, dijital euronun nakit veya özel ödeme araçlarının yerine geçmekten çok bunları tamamlamasını öngörüyor. Kullanıcı hizmetleri ve dağıtımının bankalar gibi düzenlemeye tabi ödeme hizmeti sağlayıcılarınca yürütülmesi planlanıyor.

Pontes ve Appia hangi görevleri üstleniyor?

Pontes, tokenleştirilmiş varlık işlemlerinin merkez bankası parasıyla ödenmesi için piyasadaki DLT platformları ile Eurosystem hizmetlerini birbirine bağlıyor. 21 Eylül’de faaliyete geçti; ECB tam uygulama için 2028 ortasını hedefliyor. Appia ise tek bir ödeme hizmeti değil, Avrupa’daki tokenleştirilmiş finans ekosisteminin yapısını, standartlarını ve yönetişimini ele alan uzun vadeli bir plan. ECB, Appia için yürütülen görüş sürecine 127 yanıt geldiğini ve katılımcıların yüzde 90’ının katkı sunmaya istekli olduğunu bildirdi. Ekosistem yol haritasının 2028’de hazırlanması hedefleniyor.

Dijital euro için 3.000 euro elde tutma limiti kesinleşti mi?

Hayır. ECB, bankalara etkisini incelerken 500 ila 3.000 euro arasında limit varsayımlarını değerlendirdi. Nakit kullanımındaki düşüşün mevduatlara getirebileceği artışın hariç tutulduğu olağan koşullar senaryosunda 3.000 euro limit varsayımı, likidite karşılama oranının yüzde 166’dan yüzde 163’e, net istikrarlı fonlama oranının ise yüzde 128’den yüzde 127’ye gerilemesiyle sonuçlandı. ECB, bu analizin örnek niteliğinde olduğunu ve nihai limiti belirlemediğini açıkladı. Nakit kullanımındaki düşüş kaynaklı mevduat artışı için 2034’e kadar 127 milyar euro tahmin edildi.